Πως δεν θα γίνουμε Βαβέλ; Μια κριτική των tag clouds.

Αφορμή για αυτό το άρθρο είναι μια εξαιρετική κριτική για τα tag clouds με τίτλο ‘Τα tag clouds και η παρακμή της συμβολικής αποδοτικότητας‘ στο μπλόγκ της καθηγήτριας πολιτικής θεωρίας Jodi Dean.

Επειδή δεν είναι αυτονόητο να γνωρίζουν όλοι τι είναι τα tag clouds, ας δώσουμε ένα σύντομο ορισμό τους με μια ελεύθερη απόδοση του σχετικού λήμματος της wikipedia. Είναι λοιπόν τα tag clouds μια οπτική απεικόνιση των παραγόμενων από χρήστες του διαδικτύου λέξεων κλειδιά (tags) ή απλά του λεκτικού περιεχομένου ενός κειμένου ή site και χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν καλύτερα το περιεχόμενο ενός κειμένου ή site. Οι διάφορες πρακτικές του social tagging  βρίσκονται στην καρδιά του social web. Στην πιο συνηθισμένη περίπτωση, το tagging θεωρείται ο πλέον αποδοτικός τρόπος αποθήκευσης, οργάνωσης, αναζήτησης, κατηγοριοποίησης του περιεχομένου που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο.

Σε μια περισσότερο πολιτική ερμηνεία, τα tag clouds θεωρείται πως συμβάλουν, ως πρακτική, στον εκδημοκρατισμό από τα κάτω των πράξεων της δημοσίευσης και γενικότερα του διαλόγου και της έκφρασης. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ιεραρχικά διαρθρωμένα συστήματα προάγουν τη δυνατότητα για μια ισότιμη συνεργασία για την ανανοηματοδότηση του πολιτικού. Δυνατότητα που ως ένα βαθμό δημιουργεί ελπίδες σε ένα άνυδρο ιδεολογικό τοπίο. Ελπίδες που όμως δεν είναι καθόλου σαφές ούτε τι περιεχόμενο έχουν, μήτε προς ποια κατεύθυνση κινούνται.  Κάπου εδώ αρχίζει η κρίτικη της Τζόντι η οποία χαρακτηρίζει τα tag clouds ως συμπτώματα της παρακμής της συμβολικής αποδοτικότητας.

Στην αναρώτηση τι χάνουμε από τα tag clouds απαντά:

(χάνουμε) την ικανότητα να διακρίνουμε μεταξύ του ανταγωνιστικού και ηγεμονικού λόγου. Ειρωνία. Τονικότητα. Κανονιστικότητα. Πως μπορεί να υπάρξει μια ηθική της απεύθυνσης όταν οι λέξεις δεν είναι μέρος της απεύθυνσης, αν αποσπώνται από τη θέση τους στο λόγο για να γίνουν τεχνουργήματα και παιχνίδια…πως να αντιπαρατεθείς με ένα tag cloud;

και συνεχίζει την κριτική ανάλυση των tag clouds:

Τα Tag Clouds είναι χαρακτηριστικά μιας δευτερεύουσας προφορικότητας. Είναι μέρος μια μετα-μορφωτικής εποχής, της εποχής των μαζικών, συμμετοχικών, συνδυαστικών μέσων. Είναι εγγύτερα σε ένα podcast από ό,τι είναι σε ένα γραπτό κείμενο: οι συμβάσεις του προφορικού λόγου απαιτούν επανάληψη, συμβατικές φράσεις, αντίθεση. Αντί να βασίζεται στο νόημα, την εννοιολόγηση και την ερμηνεία , έτσι ώστε να είναι διαθέσιμη για αποδόμηση, η δευτερεύσα προφορικότητα αποτιμά τη λέξη ως εικόνα. Η εικόνα δεν είναι για να στηρίξει ή να παρέχει μια επιπρόσθετη λέξη. Σηματοδοτεί ένα αίσθημα, μια ένταση. Δεν ζητά από το θεατή να την καταλάβει.

Αυτό το κενό κατανόησης, δύσκολα μπορεί να καλυφθεί ή έστω να μετριαστεί. Κάποιοι φανατικοί οπαδοί των tag clouds, ίσως για άλλους λόγους,  να πανηγύριζαν για αυτή την διαφυγή των νοημάτων λυτρωμένοι από το πέταγμα της μπάλας στην κερκίδα. Όπου κερκίδα είναι ο πληθυσμός του διαδικτύου. Η γραμματική, με άλλα λόγια το DNA, των tag clouds  ιδιαίτερα σε προχωρημένες εφαρμογές τους απαιτεί άλματα λογικής και ξεχωριστές ικανότητες ακόμα ίσως και από ορισμένους που συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία τους. Ακόμα και έτσι όμως, το θέμα του νοήματος παραμένει και ένα πολιτικό ερώτημα με ποιοτική υφή γίνεται επιτακτικό.

Πως αξιοποιούμε τις νέες δυνατότητες του social web χωρίς να γίνουμε Βαβέλ;

Το ερώτημα δεν διεκδικεί καμία ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Απαντήσεις υπάρχουν αν μελετήσει κανείς τις επιτυχημένες πλατφόρμες κοινωνικής και πολιτικής δικτύωσης. Από το facebook μέχρι το barackobama.com. Το θέμα είναι που και γιατί κοιτάει κάποιος.

Πολιτικής επικοινωνίας αναγνώσματα

Πριν λίγες μέρες παρέλαβα το “The Political Communication Reader“. Μια πυκνή συλλογή αναγνωσμάτων από κείμενα κλειδί για την κατανόηση του ολοένα διευρυνόμενου πεδίου της σύγχρονης Πολιτικής Επικοινωνίας.Όντας ευτυχής που οι συγγραφείς (Ralph Negrine και James Stanyer) ήταν και με την ευρεία έννοια ακόμη είναι δάσκαλοι μου, συστήνω ανεπιφύλακτα το βιβλίο σε όλους όσοι ενδιαφέρονται για την πολιτική επικοινωνία είτε ακαδημαϊκά ή ακόμα και ‘επαγγελματικά’.

Καθόλου τυχαία, νομίζω, το πρώτο ανάγνωσμα προέρχεται από το εγκυκλοπαιδικής αξίας βιβλίο “Κοινή Γνώμη” του Walter Lippmann που γράφτηκε το 1922! Mπαίνω στον πειρασμό μιας μετάφρασης:

“Η κατασκευή της συναίνεσης δεν αποτελεί νέα τέχνη. Είναι μια πολύ παλιά τέχνη που υποτίθεται θα έπρεπε να έχει εκλείψει με την εμφάνιση της δημοκρατίας.Όμως, δεν έχει εκλείψει. Στην πραγματικότητα έχει βελτιωθεί στην τεχνική της καθώς πλέον βασίζεται στην ανάλυση παρά σε γενικούς κανόνες. Έτσι, ως αποτέλεσμα ερευνών ψυχολογίας και σε συνδυασμό με τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, η δημοκρατική πρακτική περνά σε νέα φάση. Μια επανάσταση λαμβάνει χώρα. Απείρως σημαντικότερη από οποιαδήποτε μεταβολή στην οικονομική εξουσία.

Εντός του βίου της γενιάς που έχει τώρα τον έλεγχο των δημοσίων υποθέσεων, η πειθώ έχει καταστεί ενσυνείδητη τέχνη και όργανο της δημοφιλούς διακυβέρνησης. Τις συνέπειες κανείς μας δεν είναι ακόμα σε θέση να κατανοήσει. Όμως, δεν θα ήταν προφητεία να λέγαμε ότι η γνώση της κατασκευής συναίνεσης θα μεταβάλει κάθε πολιτικό υπολογισμό και θα τροποποιήσει κάθε πολιτικό πρόταγμα”.

Την συνέχεια την ξέρουμε ή μήπως όχι;

The Blair Years

…είναι ο τίτλος του πολυαναμενόμενου βιβλίου του Alastair Campell. Του πρωτομάστορα ενός επιδραστικού μηχανισμού επικοινωνιακής πολιτικής (labour spin machine), τόσο για την πορεία της ίδιας της μεγάλης Βρεταννίας, όσο και για άλλα συστήματα πολιτικής επικοινωνίας. Ενός μηχανισμού που ολοκλήρωσε ένα πλήρη κύκλο, με τον πρώην δημοσιογράφο της Daily Mirror σε θέση κεντρικού πρωταγωνιστή. Από την απόλυτα επιτυχημένη μετατροπή των ‘αιωνίως ηττημένων’ εργατικών σε νικητές τριών συνεχόμενων αναμετρήσεων.  Έως τις υπόνοιες χειραγώγησης του φακέλου με τα στοιχεία περί όπλων μαζικής καταστροφής του Σαντάμ που στήριξαν την απόφαση Blair για εισβολή στο Ιράκ.

.

 The Blair Years. The Alastair Cambell Diaries

Η δημιουργία του κόσμου (Urizen)

Παραθέτω ένα απόσπασμα απο το άρθρο του Α.-Ι.Δ. Μεταξά “Η αποδυνάμωση των Βάθρων. Για ένα πολιτισμό της Αμφισβήτησης” στην Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ 25, Μάιος 2005, Θεμέλιο.

“Ο πασίγνωστος Urizen του W.Blake, ο οριστής του κόσμου, στο γύρισμα του προπερασμένου αιώνα, αποτελεί μια καλλιτεχνική, φαινομενικά ανώδυνη, εικαστική ιδιορρυθμία. Στην πραγματικότητα συνιστά μια προφητική ειδοποίηση για τις επερχόμενες στρεβλωτικές εφαρμογές του ορθολογισμού. Το έργο αμφισβητεί την κοινωνική ωφελιμότητα που μπορεί να έχει η αποθεωτική, “θρησκειοποιημένη” και συνεπώς ασχολίαστη εμπιστοσύνη σε ένα τρόπο σκέψης που μετρά και καθορίζει το κόσμο με έναν …διαβήτη. Με ένα όργανο δηλαδή τέτοιας απαράμιλλης ακρίβειας που δεν μπορεί να έχει την παραμικρή σχέση με την ανθρώπινη, σχετική αλήθεια.

Ένα τέτοιο εργαλείο για ένα τόσο αψεγάδιαστο καθορισμό του κόσμου δεν μπορεί να το χειρίζεται παρά μια …διαβολική ύπαρξη, μια διαβάλουσα δύναμη. Γι’ αυτό και το παριστάμενο ον δεν είναι ο Θεός αλλά η ψευδόμορφη εκδοχή του. Το έργο καταγγέλει τη μανία προς τελειοποίηση που στα επόμενα χρόνια θα καταλάβει μια κοινωνία γοητευμένη απο τα μηχανολογικά τότε επιτεύγματα της. Τελειοποίηση που, όμως, αυτονομημένη απο κάθε ανθρώπινη ανησυχία και υποστηριζόμενη απο μια μορφωτική υπερειδίκευση , κοινωνικά ακόμη πιο αποκομμένη απο τους πολλούς ανθρώπους, παράγει μια αίσθηση τεχνικής υπεροχής και διανοητικής υπεροψίας. Μοιραία αυτή η τελευταία οδηγεί στον πόλεμο.”

Πραγματικά είναι εντυπωσιακό να σκεφτεί κανείς πόσες φορές έχει συμβεί αυτό που περιγράφεται παραπάνω σε μικρά και μεγάλα της ιστορίας.

[UPDATE 1: Θυμήθηκα αυτό το πόστ συζητώντας με τον Θανάση τον Πρίφτη  για τη συνέντευξη του Δημήτρη Αχλιόπιτα στον Ματθαίο Τσιμιτάκη. ]

[UPDATE 2 : Ξαναθυμήθηκα αυτό το πόστ παρακολουθώντας με μεγάλο ενδιαφέρον τη συζήτηση κυρίως ανάμεσα στον Στέφανο και τον Ανδρέα που γίνεται εδώ:http://etherpad.com/opengov με αφορμή τις προτάσεις της κοινότητας για την βελτίωση του http://www.opengov.gr . Αναρωτιέμαι, τι είναι άραγε ποιο επαναστατικό, να καταγγείλουμε με όποιο τρόπο νομίζουμε καλύτερα την απόσταση μιας δουλειάς από το ‘τέλειο’ ή τη μανία πρός τελειοποίηση και τα βαθιά και διαρκώς επαναλαμβανόμενα ελλείματα κατανόησης σε επίπεδο πολύπλοκων ανθρώπινων σχέσεων που την προκαλούν και την αναπαράγουν;