You are currently browsing the category archive for the ‘μιντιακή υπευθυνότητα’ category.
Η κριτική στον τρόπο επιλογής γενικών και ειδικών γραμματέων στα υπουργεία και στελεχών σε διάφορους φορείς του δημοσίου προσλαμβάνει δραματικούς τόνους στο λόγο των ΜΜΕ και της αντιπολίτευσης. Όσοι ασκούν κριτική δίνουν έμφαση σε τρία κυρίως ζητήματα. Πρώτον, στην καθυστέρηση ολοκλήρωσης των διαδικασιών. Δεύτερον, στα προβλήματα που η καθυστέρηση προκαλεί στην εκτελεστική λειτουργία της κυβέρνησης. Τρίτον, στο ότι οι επιλογές που τελικά γίνονται ακυρώνουν τη χρονοβόρα ανοικτή διαδικασία αφού περιλαμβάνουν στελέχη με θητεία είτε σε προηγούμενες κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ ή και στα κομματικά του όργανα.
Αντιγράφω ένα δείγμα αυτής της κριτικής το οποίο επέλεξα απλά γιατί έτυχε να το σχολιάσω. Έγραψε λοιπόν ο Στάθης στην Ελευθεροτυπία:
Η κυρία Λίνα Μενδώνη, ξανά Γενική Γραμματέας στο Υπουργείο Πολιτισμού, όπου είχε επίσης υπηρετήσει στο παρελθόν, πάλι από την ίδια θέση κατά την περίοδο 1999-2004. Ολοι οι πολιτιστικοί συντάκτες χθες όλων των εφημερίδων μόνον καλά λόγια κι επαίνους είχαν να πουν για την κυρία Μενδώνη.
Γιατί λοιπόν χρειάστηκαν 60 μέρες και η «εξέταση» χιλιάδων βιογραφικών για να γίνει το αυτονόητο;….
στο ίδιο άρθρο λίγο μετά λέει:
απλώς αποδεικνύεται για μιαν ακόμα φορά ότι συχνά οι πιασάρικες κι αβασάνιστες «καινοτομίες» εκβαίνουν μαλθακίες.Προς επίρρωσιν τούτου: το 90% των γενικών γραμματέων που έχουν έως τώρα διορισθεί είναι ΠΑΣΟΚ (και το υπόλοιπο 10% μάλλον ΠΑΣΟΚ φίλοι, ΠΑΣΟΚ συγγενείς, ΠΑΣΟΚ κουμπάροι, ΠΑΣΟΚ επιστήμονες με ντοκτορά ΠΑΣΟΚ, ΠΑΣΟΚ εκ ΠΑΣΟΚ, κρυπτοΠΑΣΟΚ και ΠΑΣΟΚ πρασινοφρουροί).
Επειδή η επιφανειακή κριτική γίνεται εύκολα και “βολεύει” άφησα το παρακάτω σχόλιο:
Επειδή συχνά η επίκληση του “λαϊκισμού των άλλων” λειτουργεί και ως προκάλυμμα του λαϊκισμού που ακολουθεί, παρακαλώ αν σας είναι εφικτό, μπείτε στον κόπο να κατατάξετε τις παρακάτω επιλογές με βάση το, κάπως ισοπεδωτικό, ερμηνευτικό σας σχήμα.
- Μαργαρίτα Καραβασίλη (https://apps.opengov.gr/sec_cvs/html/karavasili.html)
- Μαρία Στρατηγάκη (https://apps.opengov.gr/sec_cvs/html/stratigaki.html)
- Διομήδης Σπινέλλης (https://apps.opengov.gr/sec_cvs/html/spinellis.html)
- Αρθούρος Ζερβός (http://www.foreignpress-gr.com/2009/11/blog-post_5039.html)
Πρόκειται για έναν κυριολεκτικά έντεχνο λαϊκισμό καθώς ο λόγος του Στάθη συνοδεύεται πάντα από, λιγότερο ή περισσότερο πετυχημένα, σκίτσα. Αυτό που παρατηρώ, προφανώς δεν αφορά μόνο τον Στάθη, είναι ότι η κριτική που ασκείται στην ανοικτή διακυβέρνηση έχει μοιρολατρικά στοιχεία. Διέπεται από μια παραδοχή, άλλοτε κυνικά φανερή και άλλοτε πιο σιωπηλή, πως ό,τι και αν γίνει θα είναι τελικά αναπότρεπτη η επανάληψη του ίδιου μεταπολιτευτικού έργου με άλλους πρωταγωνιστές.
Είναι εύκολο και βολικό το κανάκεμα των αδυναμιών και των ελαττωμάτων του λαού. Το δύσκολο είναι να δημιουργηθούν ευνοικές συνθήκες για την αξιοποίηση των προτερημάτων του. Είναι εύκολη και βολική η απαξιωτική κριτική. Το δύσκολο είναι να ερευνήσει κανείς σε βάθος, να συγκρίνει μεθοδικά τι συμβαίνει στον κόσμο και να τεκμηριώσει τις επιλογές του.
Κοινός παρανομαστής της κριτικής είναι η υποτιθέμενη ασυμφωνία μεταξύ των ανοικτών διαδικασιών και της αποτελεσματικότητας. Θυμίζει μάλιστα την σφοδρή εναντίωση στους θεσμούς και τις διαδικασίες του ανοικτού κόμματος, όταν το ΠΑΣΟΚ ήταν αξιωματική αντιπολίτευση. Και τότε το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής εστιάζε στην έλλειψη αποτελεσματικότητας και συντονισμού, μέχρι που οι επιλογές του Γιώργου Παπανδρέου δικαιώθηκαν από το αποτέλεσμα των πρόσφατων εθνικών εκλογών. Μάλιστα έτυχαν διεθνούς αναγνώρισης, αλλά και εγχώριας καθώς και η ΝΔ αρχίζει να εξασκείται.
Παρά το γεγονός ότι και η κλίμακα διαφέρει και το μεγέθος των συσσωρευμένων προβλημάτων της χώρας είναι μεγάλο, πιστεύω πως τελικά η ανοικτή διακυβέρνηση θα δικαιωθεί, από τα αποτελέσματα της φυσικά. Έτσι μάλλον και πάλι θα’ μαστε στο άλλο έργο θεατές.
Μια φορά και έναν καιρό, όταν ελλείψει τηλεόρασης η μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων γινόταν από το ραδιόφωνο, κάποιοι πατεράδες έβαζαν τα παιδιά τους να κρατούν σημειώσεις των ποσοστών που έλεγε ο εκφωνητής. Αργότερα, όταν εγκαταστάθηκε για τα καλά η τηλεόραση στα νοικοκυριά η βραδυά των εκλογών άλλαξε ριζικά. Οι νέοι αποδεσμεύθηκαν από το πληκτικό έργο της καταγραφής και όλη η οικογένεια πλέον παρακολουθούσε με άνεση τους πίνακες του Υπουργείου Εσωτερικών.
Λίγο μετά, στο γύρισμα της δεκατίας του 80′ και στις πρώτες αναμετρήσεις της δεκαετίας του 1990, ήρθαν τα πρώτα exit polls που σε συνδυασμό με τις αναλύσεις και εκτιμήσεις του Ηλία Νικολακόπουλου έφεραν νεωτερικό άρωμα στην εμπειρία παρακολούθησης των εκλογικών αποτελεσμάτων. Τα χρόνια πέρασαν. Τα exit polls έγιναν ρουτίνα, με όλες τις επιτυχίες και τις μικρές ή μεγαλύτερες αποτυχίες που τα συνοδεύουν.
Σήμερα, οι τεχνικές μετάδοσης της ροής αποτελεσμάτων είναι ταχύτερες. Εισάγονται νέα αποκεντρωμένα και ασφαλή συστήματα μετάδοσης όπως το SRT που χρησιμοποιήθηκε πιλοτικά φέτος. Για πρώτη φορά μάλιστα, είχαμε σύμπραξη αρκετών εταιριών δημοσκοπήσεων για ένα κοινό exit poll που μεταδόθηκε διακαναλικά, εκτός απο το STAR και το SKAI που το καθένα διενήργησε το δικό του. Όσο περνά ο καιρός ένα πράγμα γίνεται όλο και πιο βέβαιο. H εμπειρία της διενέργειας και της παρακολούθησης της εκλογικής διαδικασίας αλλάζει, ενώ το διαδίκτυο και οι νέες τεχνολογίες είναι οι παράγοντες που οδηγούν αυτή την αλλαγή.
Ωστόσο, οι τεχνολογίες δεν είναι ουδέτερες. Πράγμα που σημαίνει πως διόλου αυτονότητο είναι πως η τεχνολογία υπηρετεί πάντα με τον καλύτερο τρόπο το δημόσιο συμφέρον σε ό,τι αφορά την οργάνωση και παρουσίαση της εκλογικής διαδικασίας.
Ας δούμε τρια σημεία που δεν τα πρόσεξαν πολλοί:
Πρώτον, για κάποιο λόγο οι τηλεοπτικοί σταθμοί είχαν ταχύτερη πρόσβαση στην πιο πρόσφατη ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων από ό,τι το διαδίκτυο. Η ενημέρωση του διαδικτυακού τόπου http://ekloges.ypes.gr ήταν πολύ πιο αργή, όπως πιθανότατα διαπίστωσαν όσοι παρακολουθούσαν και συνέκριναν, την ίδια στιγμή, τη ροή αποτελεσμάτων από το διαδίκτυο και από κάποιον τηλεοπτικό σταθμό.
Δεύτερον, δεν φαίνεται να έγινε δημόσια διακριτή η ροή των εισερχόμενων αποτελεσμάτων από το σύστημα SRT, καθότι αυτά προφανώς περιέχονταν μόνο στην συνολική ενσωμάτωση. Βέβαια, το SRT βασίστηκε σε κάποιο δείγμα εκλογικών τμημάτων. Όμως, όσο και αν με κάποια παραδοσιακά κριτήρια ωφελιμότητας ακούγεται περιττό, θα είχε ενδιαφέρον να υπήρχε μια πρόσθετη ροή μόνο από αυτά τα τμήματα. Επίσης, αν δεν κάνω λάθος, για πρώτη φορά γύρω στις 10.00 το βράδυ είδαμε το Υπουργείο Εσωτερικών σε συνεργασία με τη Singular να δίνουν εκτίμηση του τελικού εκλογικού αποτελέσματος βάση της οποίας (;) έγινε διόρθωση της εκτίμησης του διακαναλικού exit poll. Θα είχε επίσης μεγάλο ενδιαφέρον να γραφόντουσαν κάπου δημόσια μερικές γραμμές για τη μεθοδολογία που προέκυψε αυτή η εκτίμηση.
Τρίτον, κάποια exit polls, συγκεκριμένα το διακαναλικό, πήγαν ελαφρώς καλύτερα πιάνοντας οριακά το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ (στο ανώτερο όριο του διαστήματος) χάνοντας όμως το πραγματικό ποσοστό της ΝΔ (απόκλιση 1 μονάδα από το κατώτερο όριο του διαστήματος), ενώ κάποια άλλα όπως της Public Issue για το ΣΚΑΙ έπεσαν έξω και για τα δύο μεγάλα κόμματα. Δύο μέρες μετά τις εκλογές και τα αναλυτικά στοιχεία από τα exit polls δεν είναι δημοσιευμένα πουθενά. Πιθανώς να χρειαστεί να περιμένουμε κάποιες μέρες ακόμα, για να τα δούμε σε κάποιο έντυπο αφιέρωμα εφημερίδας για τις εκλογές. Όμως αυτό δεν είναι το θέμα.
Το θέμα είναι πως εκσυχρονίζουμε συνολικά την εμπειρία της εκλογικής διαδικασίας ώστε να υπηρετεί καλύτερα το δημόσιο συμφέρον. Ένα ανοικτό μοντέλο υλοποίησης των επι μέρους συστατικών που αποτελούν την εμπειρία της εκλογικής διαδικασίας είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα σ’αυτή την κατεύθυνση. Αυτό που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται αναγκαστικά να κοιτάξουμε πολύ μακριά για να δούμε ιδέες και κάποια πρώτα παραδείγματα.
Η εκλογή προέδρου στο ΠΑΣΟΚ το 2007 έδειξε πως μέσα από μια ανοικτή διαδικασία μπορεί να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο σύστημα διαπίστευσης ψηφοφόρων και μετάδοσης αποτελεσμάτων.
Η προσπάθεια αποστολής και σε πραγματικό χρόνο απεικόνισης των αποτελεσμάτων από εκλογικούς αντιπροσώπους του ΠΑΣΟΚ στις πρόσφατες εκλογές, με όλα της τα προβλήματα, έδειξε την πρακτική αξία των ανοικτών συστημάτων στη συμμετοχή και τη διαφάνεια.
Η διαδικτυακή συζήτηση που είχα κάποτε με τον Γιάννη Μαυρή για τη μεθοδολογία και τη διαφάνεια στις δημοσκοπήσεις είναι ακόμα επίκαιρη καθώς η ζήτηση για ανοικτά δημόσια δεδομένα από δημοσιευμένες δημοσκοπήσεις διαδίδεται ευρύτερα.
Σε αυτή την προεκλογική περίοδο των εκλογών του Οκτωβρίου του 2009 έχω κάποιους περίεργους λόγους να αισθάνομαι καλύτερα συγκριτικά με άλλες αντίστοιχες περιόδους στο παρελθόν. Οι λόγοι της ευαρέσκειας αφορούν περιέργως τους τρόπους με τους οποίους παρακολουθώ την προεκλογική εκστρατεία.
Άλλες χρονιές, λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων και ενδιαφέροντος, διάβαζα καθημερινά δυο εφημερίδες. Την Κυριακή έπαιρνα τρείς ενώ παρακολουθούσα ανελλειπώς δελτία ειδήσεων και πολιτικές εκπομπές. Τώρα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Σπανίως διαβάζω πλέον την έντυπη έκδοση κάποιας καθημερινής εφημερίδας. Την Κυριακή αγοράζω μια και το κάνω σχεδόν με το ζόρι. Τα δελτία ειδήσεων κρατούν πια την προσοχή μου εντελώς αποσπασματικά και απρόβλεπτα.
Παρόλαυτα αισθάνομαι πιο κριτικά ενημερωμένος από ποτέ χωρίς μάλιστα να έχω αποκλείσει περιεχόμενο από τα ΜΜΕ. Διαβάζω καθημερινά τις ροές ενημέρωσης (RSS Feeds) από τέσσερις διαφορετικές εφημερίδες όχι μόνο σε γραφείο και σπίτι, αλλά και όπου αλλού επιθυμώ μέσω του blackberry. Στο facebook, στο friendfeed και το twitter βρίσκω καθημερινά όχι απλά ενδιαφέρον πρωτότυπο περιεχόμενο, αλλά και αναμετάδοση ιστοριών, άρθρων και βίντεο από ραδιοτηλεοπτικά και έντυπα μέσα. Αυτό είναι ένα μέρος του περιεχομένου, το πιο ενδιαφέρον ίσως, που για να το καταναλώσεις απευθείας θα χρειαζόσουν ώρες παρακολούθησης για κάτι που σπάνια θα σε κάνει σοφότερο. Ενίοτε μάλιστα τυχαίνει να αλληλεπιδρώ άμεσα με ενεργούς στο διαδίκτυο συντάκτες σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις.
Μια άλλη αναμφίβολα θετική όψη αυτής της προεκλογικής περιόδου είναι ο ήπιος τρόπος που εκτυλίσσεται επικοινωνιακά. Είμαστε πρός το τέλος της πρώτης από τις τέσσερις εβδομάδας και οι δημοσιευμένες δημοσκοπήσεις είναι αισθητά λιγότερες από ό,τι ήταν πρίν μόλις μερικούς μήνες στις Ευρωεκλογές. Τηλεοπτικά σποτάκια δεν έχει τύχει ακόμα να δώ να παίζουν στη ροή προγράμματος παρά μόνο στο διαδίκτυο. Αφίσες, φυλλάδια και λοιπό προεκλογικό υλικό σε δρόμους και πλατείες ακόμη δεν έχει εμφανιστεί, ενώ το ΠΑΣΟΚ δεσμεύτηκε μεταξύ άλλων για ‘πράσινη καμπάνια΄.
Θα είχε ενδιαφέρον αν και τα παραδοσιακά ΜΜΕ ανταποκρίνονταν σοβαρά στις απαιτήσεις των καιρών και ξέφευγαν από το επαναλαμβανόμενο και αρκετά κουραστικό πλέον μοτίβο που καλύπτουν τις προεκλογικές εκστρατείες. Η διάσταση ανάμεσα στο συχνά παραπολιτικό σχόλιο του δημοσιογράφου και της πραγματικής είδησης, τα παράθυρα με τις ομιλούσες κεφαλές, τα πάνελς με τηλεγενείς πολιτικούς, δημοσιογράφους και κάθε λογής ειδικούς, γίνονται ένα ολοένα και πιο απωθητικό προϊόν. Η αλλαγή μοντέλου βέβαια είναι κάτι που δεν γίνεται εύκολα από τη μέρα στην άλλη. Ας γίνει όμως αφορμή αυτή η προεκλογική περίοδος για μια κάποια νέα αρχή στο κοντινό μέλλον.
Αν κάθε προβλήμα με δημόσιο ενδιαφέρον το αντιμετωπίζαμε ως μια ευκαιρία ανεύρεσης καλύτερων λύσεων με τη συμβολή εκείνων που άμμεσα ή έμμεσα αφορά, τότε ίσως κάποια στιγμή κάνουμε κάποια βήματα μακριά από την πολιτική κακοδαιμονία που μας στοιχειώνει.
Το θέμα των δημοσκοπήσεων, μας αρέσει – δεν μας αρέσει, έχει τη σημασία του για την ποιότητα της δημόσιας ζωής στην εποχή της μεταδημοκρατίας και αφορά όλους τους βασικούς παίκτες του συστήματος πολιτικής επικοινωνίας της χώρας μας:
- Οι Κυβερνήσεις, τα κόμματα και οι πολιτικοί τις συμβουλεύονται για να χαράξουν το σχεδιασμό της στρατηγικής τους και με βάσει αυτές ελέγχουν ανά πάσα στιγμή την ορθότητα επί μέρους κινήσεων και πρωτοβουλιών τους
- Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης θα έπρεπε να τις χρησιμοποιούν περισσότερο για την πληθώρα των ευρημάτων με τα οποία οι έρευνες μπορούν να τεκμηριώσουν διαφορετικές όψεις των θεμάτων της επικαιρότητας παρά ως ένα, μάλλον περιορισμένης αποτελεσματικότητας, εργαλείο προπαγάνδας για τη χειραγαγώγηση της κοινής γνώμης.
- Οι πολίτες αποκτούν ένα μέτρο σύγκρισης των ατομικών τους απόψεων για το α’ ή β’ θέμα με την κοινή γνώμη και ανάλογα μπορεί είτε να ενισχύσουν την δική τους γνώμη, είτε να βρούν αφορμή να την επανεξετάσουν ή ακόμα και μείνουν παγερά αδιάφοροι.
Η επαναφορά της απαγόρευσης δημοσιοποίησης των δημοσκοπήσεων 15 ημέρες πρίν την διενέργεια των εκλογών είναι λάθος. Όχι τόσο για το ίδιο το περιεχόμενο της ρύθμισης που υπό άλλες συνθήκες, αν και προσωπικά διαφωνώ, θα μπορούσε να αποδειχθεί σωστό. Όσο για τον τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται. Χωρίς καμία απολύτως διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης αυτή η ρύθμιση δηλώνει προχειρότητα, βιασύνη και σκοπιμότητα. Από τη θέση της κυβέρνησης είναι φανερό πως στο σκεπτικό της απόφασης τεκμαίρουν, με ισχυρή δόση αυθαιρεσίας, τη συναίνεση όλων των εμπλεκομένων μερών.
Το μόνο σίγουρο είναι πως κάποια στιγμή το θέμα πρέπει να τεθεί σε δημόσια ανοικτή διαβούλευση. Τότε με διαφάνεια όλοι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να έχουν την άνεση του χρόνου για να διατυπώσουν τεκμηριωμένες απόψεις πρός όποια κατεύθυνση κρίνουν.
H έλλειψη ρεαλιστικών προτάσεων και ο λαϊκισμός αποτελούν την πλέον κοινότοπη κριτική που δέχεται το ΠΑΣΟΚ στον πολιτικό διάλογο με τους όρους που αυτός διεξάγεται γύρω από τα ΜΜΕ. Όχι μόνο είναι εύκολη και ανέξοδη αυτού του είδους η επιφανειακή κριτική , αλλά είναι το λιγότερο οξύμορο να μιλούν για λαϊκισμό, όσοι ξοδεύουν ένα σεβαστό μέρος του χρόνου τους στην παραγωγή, αναπραραγωγή και σχολιασμό σεναρίων, υποτιθέμενων εξελίξεων και γενικότερα στη μικροπολιτική, σε βάρος μιας περισσότερο αντικειμενικής ανάλυσης της πραγματικής πολιτικής.
Μερικά εύλογα ερωτήματα.
Έχει τεκμηριώσει κάποιος αν και γιατί οι Πέντε Εθνικοί Στόχοι του σχεδίου του ΠΑΣΟΚ για τη Χώρα ,όπως αυτοί έχουν αναλυτικά και επανειλειμένα παρουσιαστεί από τον Παπανδρέου και αρμόδια στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αποτελούν ή όχι μια ρεαλιστική πρόταση εξουσίας;
Έχει συζητηθεί επαρκώς στη δημόσια σφαίρα η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για την Πράσινη Ανάπτυξη ώστε οι πολίτες που αύριο θα κληθούν να αποφασίσουν αν θα το εμπιστευθούν για να του δώσουν ευρεία πλειοψηφία, να το πράξουν μετά λόγου γνώσεως;
Ο σχετικός διάλογος είναι ανοικτός στο διαδίκτυο μέσα από την ειδική ιστοσελίδα του wikipolitics για την Πράσινη Ανάπτυξη . Αλλά όχι μόνο απο εκεί, καθώς πραγματικά ανοικτή διαβούλευση σημαίνει δυνατότητα, τεχνική και ουσιαστική, να μεταφέρει κανείς το διάλογο στο δικό του ηλεκτρονικό μέσο, να τον μοιραστεί ανοίγοντάς τον στο δικό του κοινό.
Πέρα από το να ‘παρουσιάζουν’ με τους συνηθισμένους τρόπους, φανταστείτε αν τα ΜΜΕ σε κάθε πολιτική πρόταση της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης που αποτυπώνεται σε κείμενο, βίντεο, ήχο κλπ, έδιναν κάποιου είδους, υπάρχουν πολλές, διαδραστική δυνατότητα ανταπόκρισης του κοινού μέσα από την ιστοσελίδα τους, φιλοξενώντας εκεί αυτούσιο το πρωτογενές υλικό.
Η δυνατότητα σχολίων του κοινού στο περιεχόμενο που ήδη ‘ανήκει’ στο μέσο θεωρείται καινοτομία και άνοιγμα στη νέα εποχή. Κι’ όμως δεν είναι. Είναι μόνο το διαδικτυακό ισοδύναμο του τηλεφωνήματος στο κανάλι και του, ακόμα πιο παλιού, γράμματος στον εκδότη. Η αληθινή καινοτομία θα ήταν να έλεγαν σε κάποια ιστοσελίδα τους: Ωρίστε τι λέει το δικό μας ρεπορτάζ για αυτό το θέμα. Να και τι λέει επίσημα η κυβέρνηση, το κόμμα, ο τάδε φορέας. Να και οι τρόποι που μπορείτε να πείτε τη γνώμη σας, να τα αξιολογήσετε κοκ.
Άν σκεφθεί κανείς αφαιρετικά κάπως έτσι θα έμοιαζε ο σύγχρονος ρόλος τους ώς φορείς πληροφόρησης των πολιτών για να μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες επιλογές. Είμαστε άραγε κοντά και πόσο σε ένα τέτοιο μοντέλο;
Είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα υπευθυνότητας. Για την ακρίβεια εξαρτάται από την ποιότητα και την ένταση της δημόσιας ζήτησης και πίεσης για μια τέτοιου είδους υπευθυνότητα. Ο δρόμος μόνο εύκολος ή προφανής δεν είναι καθώς τα τελευταία 100 χρόνια όλη η ιστορία, η κοινωνιολογία και η κριτική των ΜΜΕ είναι γεμάτες από παραδείγματα της δύναμης που έχουν και ασκούν τα Μέσα χωρίς υπευθυνότητα.
Πέρα από τον θόρυβο που συχνά προκαλεί η συζήτηση για τις δημοσκοπήσεις και τις αντικρουόμενες αναγνώσεις και ερμηνείες των δεδομένων τους, όλοι συμφωνούν στο εξής κλισέ: “Οι δημοσκοπήσεις είναι χρήσιμο εργαλείο δουλειάς…“.
Πράγματι, οι δημοσκοπήσεις είναι χρήσιμο εργαλείο δουλειάς για την διαμόρφωση και τη λήψη αποφάσεων. Η επιδέξια καταγραφή και η μετέπειτα ανάλυση των αντιλήψεων της κοινής γνώμης αποδεικνύεται διαχρονικά πολύτιμη για κάθε είδους οργανισμούς. Κυβερνήσεις, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γής, τις χρησιμοποιούν καθημερινά για να υπολογίσουν την κοινωνική απήχηση της πολιτικής τους. Κόμματα βασίζουν το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού και επικοινωνιακού τους σχεδιασμού στα ευρήματα των αποκαλούμενων κυλιόμενων ερευνών. Επιχειρήσεις μετρούν διαρκώς την εμπορική διείσδυση των προϊόντων και των υπηρεσιών τους, αλλά και την εταιρική τους φήμη. Πολιτικοί και επιχειρηματίες σχεδιάζουν βήμα προς βήμα τις επόμενες κινήσείς τους στην σκακιέρα προσαρμόζοντάς τες στις καταγεγραμμένες διαθέσεις του κοινού στο οποίο απευθύνονται.
Έρευνες κοινής γνώμης διεξάγονται πλέον με αρκετά μεγάλη συχνότητα. Αυτό σημαίνει πως πολλοί συμπολίτες μας κατά κάποιο τρόπο είναι, εκτός από παθητικοί δέκτες των αποτελεσμάτων και των συζητήσεων γύρω από τις δημοσκοπήσεις, και μέλη της εκάστοτε κοινής γνώμης. Όταν κάποιος απαντά σε τηλεφωνική δημοσκόπηση, όταν καταθέτει πρόσωπο με πρόσωπο την άποψή του στον ερευνητή, όταν συμπληρώνει ηλεκτρονικά ένα ερωτηματολόγιο αποκτά μια άτυπη ιδιότητα του μέλους της κοινής γνώμης για το υπό διερεύνηση θέμα. Δυνητικά, πολλοί μπορούν να είναι οιονεί μέλη της κοινής γνώμης. Είτε μέσα από τη συμμετοχή τους σε έρευνες ή και με την επίκτητη εξοικείωσή τους με την πρόσληψη, την κατανόηση και ανάλυση των αποτελεσμάτων τους. Η επαναλαμβανόμενη παραγωγή και διάχυση των δημοσκοπήσεων συντελεί στην υποχώρηση της αφηρημένης υπόστασης της έννοιας.
Θα μπορούσαμε άραγε να αντιληφθούμε την κοινή γνώμη ως κοινό αγαθό; Πιθανότατα η κοινή γνώμη να είναι ένα, κατά Barnes, κοινό αγαθό με μεγάλη πληροφοριακή δύναμη προς όφελος μιας νέας αντίληψης περί δημοσίου συμφέροντος. Προφανώς ο μετασχηματισμός της λειτουργίας του κλάδου των δημοσκοπήσεων στη λογική της κοινής γνώμης ως κοινού αγαθού προϋποθέτει αρκετή θεωρητική και επαναρυθμιστική προεργασία. Αυτό που θα έπρεπε να συμβαδίζει, αν όχι να προηγείται, μιας τέτοιας μακράς και επίπονης προσπάθειας θα ήταν μια ευρεία δημόσια συζήτηση για πρακτικές εφαρμογές της αντίληψης των κοινών αγαθών στη σφαίρα της σύγχρονης οικονομίας.Μια συνέχεια της συζήτησης που ξεκίνησε στο αφιέρωμα του Re-public, αλλά σε πιο πρακτικό επίπεδο και με κλαδικά εξειδικευμένο περιεχόμενο και στόχους. Σε κάποιο ερχόμενο άρθρο ίσως μπορέσω να δώσω μια προγεύση μιας τέτοιας, πιο ειδικής συζήτησης.
Το θέμα του πως χειρίστηκε ο εκπρόσωπος τύπου του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπακωνσταντίνου την επίσκεψη που δέχθηκε από τον επιχειρηματία Πάπιστα έχει υπέρεξαντληθεί σε σχέση με την πραγματική του σημασία. Όμως αξίζει να αναδείξουμε μια άλλη του διάσταση που δεν έχει συζητηθεί όσο θα έπρεπε.
Σε ανάλογη περίπτωση, σε άλλες χώρες του αναπτυγμένου κόσμου, ο ίδιος χειρισμός πιθανότατα θα χαρακτηριζόταν πετυχημένος, αν όχι αυτονόητος. Όπως βλέπουμε αυτό δεν ισχύει για την σημερινή Ελλάδα που το καθιερωμένο σύστημα παραγωγής πολιτικής ενημέρωσης και επικοινωνίας είναι αυτοκαταστροφικά εθισμένο στην ωμή χειραγώγηση πράξεων και αντιλήψεων.
Ο εν λόγω χειρισμός της μη χρησιμοποίησης της επίσκεψης για ενορχήστρωση εξελίξεων, ‘βολεύει’ το σύστημα πολιτικής ενημέρωσης και επικοινωνίας, καθώς εμφανίζεται ως ακατανόητος σύμφωνα με τις παραδεδεγμένες αξίες μεγάλης μερίδας του. “Δεν ήξερε; Δεν ενημέρωσε; Δεν συντόνισε; Η μας λέει ψέμματα ή δεν κάνει καλά τη δουλειά του”. Αυτή η εντύπωση διακινείται, δύο μέρες τώρα, από ένα κλειστοφοβικό σύστημα πολιτικής ενημέρωσης και επικοινωνίας. Ένα μικρόκοσμο επαγγελματιών της επικοινωνίας και της πολιτικής που όλο και περισσότερο απομονώνονται από την κοινωνία αναπαράγοντας, ομολογουμένως περίτεχνα, ξεπερασμένες συμβάσεις και προκαταλήψεις. Όλο και περισσότερο οι πρωταγωνιστές αυτού του μικρόκοσμου μοιάζουν με εκείνους του Μπουνιουέλ στην ταινία ‘Εξολοθρευτής Άγγελος’. Οι αναλογίες είναι εντυπωσιακές καθώς βλέπουμε τους αριστοκράτες της ενημέρωσης να αδυνατούν να απεγκλωβιστούν από τον μικρόκοσμο που τρέφει και ανακυκλώνει τα πιο ταπεινά τους, επαγγελματικά μόνο ευχόμαστε, ένστικτα.
Το ευτύχημα είναι πως ο κόσμος αρχίζει και το αντιλαμβάνεται καλύτερα από άλλοτε. Είναι πλέον σαν να παρακολουθούν συνέχεια το παραπάνω έργο, άσχετως πόσοι έχουν δει το αριστούργημα του Μπουνιουέλ.
Φαίνεται πως δεν έχουμε πιάσει πάτο ακόμα ως χώρα. Έχουμε δρόμο ακόμα. Έτσι δείχνει η πρωτοφανής περίπτωση της διακοπής των εκπομπών ‘Ρεπορτάζ χωρίς Σύνορα’ και ‘Θεματική Βραδιά’ από την ΕΡΤ.
Το Σύνταγμα αναφέρεται στην προστασία από τη λογοκρισία ως προληπτικό μέτρο εναντίον της ελευθερίας του τύπου. (Άρθρο 14, παρ. 2). Όμως ο διευθυντής της ΕΡΤ κ. Παναγόπουλος και το εποπτεύον του οργανισμού Υπουργείο Επικρατείας ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο. Πέρασαν από την ‘πρόληψη’ στην καταστολή.
Απέδειξαν με ένα ωμό, απολίτιστο θα έλεγε κανείς, τρόπο (Σημ: ο κ. Παναγόπουλος ανέφερε ως αιτία στον κ. Κούλογλου ότι η εκπομπή δεν του αρέσει…) πως μόνο τους μέλημα είναι ο απροκάλυπτος έλεγχος της πληροφόρησης, η ακατέργαστη προπαγάνδα, η χειραγώγηση σε ό,τι δεν τους αρέσει…
Ένας πάτος δίχως όρια. Τι επίτευγμα.
Διαβάστε περισσότερα στον διαδικτυακό τόπο της εκπομπής ‘Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα‘.
Αυτές τις μέρες τέθηκε ένα θέμα για την ανακοίνωση αποτελεσμάτων εκλογών, πραγματικών και απο exit poll, πριν την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας το οποίο συζητήθηκε και εδώ.
Το Σύνταγμα της Ελλάδας (1975,1986,2001) διέπεται από ορισμένες αρχές που ρυθμίζουν την ψήφο και την ψηφοφορία. Η αρχή που μας ενδιαφέρει εδώ είναι η ταυτόχρονη διενέργεια των εκλογών (εδάφιο α , παρ. 51 Σ). Σύμφωνα με αυτή, η καταμέτρηση και ανακοίνωση του αποτελέσματος πρέπει να γίνεται ταυτόχρονα σε όλη την επικράτεια, ώστε οι εκλογείς που δεν έχουν ακόμη ασκήσει το δικαίωμα τους να μην γνωρίζουν τι ψήφισαν οι εκλογείς άλλων περιφερειών. (Βλ σχετικά μεταξύ πολλών Βενιζέλος, 2002 ; Χρυσόγονος 2003).
Η προεκλογική περίοδος και η μέρα των εκλογών είναι το διάστημα που, σύμφωνα με τη θεωρία και την πρακτική, ο λαός – πηγή όλων των εξουσιών – εκφράζει ως εκλογικό σώμα την πολιτική του βούληση. Η δημοσίευση αποτελεσμάτων, από περιφέρειες ή exit poll, ενώ δεν έχουν κλείσει οι κάλπες, έρχεται σε σύγκρουση με το Σύνταγμα. Όχι μόνο για τον λόγο που προαναφέρθηκε. Ακόμα και αν δεχθούμε την αμφισβητούμενη άποψη ότι η γνωστοποίηση του αποτελέσματος παρέχει καλές υπηρεσίες για τον ενημερωμένο ψηφοφόρο, αυτό έρχεται σε σύγκρουση και με το άρθρο 4 του Συντάγματος (Περί ισότητας) . Σε αυτή την περίπτωση, δηλαδή, οι εκλογείς που ανήκουν στις περιφέρειες που δημοσιοποιήθηκαν τα αποτελέσματα, είτε ψήφισαν είτε όχι θα είχαν λιγότερη πληροφόρηση από ότι οι υπόλοιποι συμπολίτες τους.
Τα ίδια ισχύουν και για τα αποτελέσματα απο exit poll. Αυτά βέβαια είναι δεδομένα που, λόγω τεχνικών ιδιαιτεροτήτων, μπορεί να χρησιμοποιηθούν με περισσότερους τρόπους που να νοθεύουν τη συμπεριφορά τμήματος του εκλογικού σώματος. Εδώ έχουμε ένα ακόμα θέμα που άπτεται της συνολικής επαναρρύθμισης του θεσμικού πλαισίου των δημοσκοπήσεων.
