Ο Μπαράκ Ομπάμα στην Ελλάδα: Ένας προσωπικός απολογισμός.

Ας μου επιτραπεί ένας άλλου τύπου απολογισμός της οκταετούς θητείας του Μπαράκ Ομπάμα στο πιο ισχυρό πολιτικό αξίωμα του πλανήτη. Θα κάνω ένα προσωπικό και σε μεγάλο βαθμό συντεχνιακό απολογισμό της πολύπλευρης επίδρασης του χαρισματικού αυτού παγκόσμιου ηγέτη. Άκουσα πρώτη φορά για τον απερχόμενο πρόεδρο των ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2007, όταν ως Γερουσιαστής του Ιλινόι συνέστησε διερευνητική επιτροπή για την εκδήλωση της πρόθεσης να είναι υποψήφιος για το χρίσμα των δημοκρατικών στην προεδρική εκλογή του επόμενου έτους. Ανακοίνωσε τη βούληση να διεκδικήσει το χρίσμα με ένα βιντεάκι πρώτα στο YouTube. Ακόμα θυμάμαι τη στιγμή που το παρακολούθησα. Είχα μείνει έκθαμβος. Ένας πανελλαδικά άγνωστος νέος αφροαμερικανός αντί να καλέσει κάποιο κανάλι, επέλεξε να χρησιμοποιήσει ένα ανερχόμενο μέσο κοινωνικής δικτύωσης για να δημοσιοποιήσει τη σημαντικότερη είδηση της έως τότε καριέρας του. Το μέσο ήταν για άλλη μια φορά το μήνυμα. Ο λόγος που εξέπεμπε ενσωμάτωσε ένα αίτημα ανανέωσης κι αλλαγής του πολιτικού παραδείγματος και του περιεχομένου της πολιτικής. Ο συνδυασμός επιλογής μέσου κι ενός λόγου φρέσκου, αιχμηρού και με βαθιές πεποιθήσεις με έκανε να αρχίζω να παρακολουθώ τις επόμενες κινήσεις του αναφέροντας στο μπλόγκ μου ό,τι έβρισκα ενδιαφέρον.

barack

Η καμπάνια του Ομπάμα για την προεδρία το 2008 άλλαξε μια για πάντα της θέση των τεχνολογιών του διαδικτύου στους κανόνες της πολιτικής επικοινωνίας. Αμφισβήτησε στην πράξη την πρωτοκαθεδρία της τηλεόρασης. Αξιοποίησε τη δύναμη των κοινωνικών δικτύων κι έδωσε ρόλο και λόγο στους πολλούς υποστηρικτές από τη βάση.Έδειξε πως ο κεντρικός σχεδιασμός της επικοινωνιακής στρατηγικής μπορεί να συνδυαστεί με τη μερική απώλεια κεντρικού ελέγχου του μηνύματος που συνεπάγεται το άνοιγμα στο από τη φύση του αποκεντρωμένο διαδίκτυο. Στις ελληνικές εκλογές του Σεμπτεμβρίου του 2007, ένα χρόνο πριν την εμβληματική καμπάνια Yes We Can του 2008, οι όροι της προεκλογικής πολιτικής επικοινωνίας υπαγόρευαν μια επιφυλακτική κι αμήχανη στάση απέναντι στο διαδίκτυο. Τότε δίναμε πραγματικό αγώνα στην ομάδα Πληροφορικής και Νέων Τεχνολογιών του ΠΑΣΟΚ για τη διεκδίκηση πόρων και μεγαλύτερου ρόλου για το διαδίκτυο στην προεκλογική εκστρατεία. Τίποτα απο αυτά που σήμερα βλέπετε κάθε μέρα στις σελίδες των κομμάτων στο facebook  και το twitter δεν ήταν αυτονόητο τότε. Απεναντίας, για όλα ήθελες έγκριση από τον ίδιο τον υπεύθυνο του εκλογικού αγώνα. Έπρεπε να πάω με το λάπτοπ στο γραφείο του Λαλιώτη να εγκρίνει τα διαφημιστικά μπάνερ που θα έπαιζαν σε πολυσύχναστα portals κι εφημερίδες παρά το ότι ήταν ήδη συμφωνημένο ότι θα ακολουθούσαν πιστά την αισθητική και το μήνυμα που χαράχτηκε κεντρικά.

Πολλά άλλαξαν στις επόμενες εθνικές εκλογές, το 2009, κι αφού είχε προηγηθεί ο Ομπάμα το 2008. Ο τομέας επικοινωνίας του κόμματος και η ομάδα νέων τεχνολογιών στελεχώθηκαν με νέους και διαδικτυακά ικανούς ανθρώπους. Είχαν πλέον κάποιους πόρους και – το σημαντικότερο όλων –  την ίδια εντολή με πολλά άλλα κομματικά επιτελεία ανά τον κόσμο. «Κάντε το όπως ο Ομπάμα». Εντάξει, δεν είχαμε στις τάξεις μας στελέχη που εργάζονταν στην Google και το Facebook για να φτιάξουμε τα campaign engines και τα Dashboards του Ομπάμα. Πειραματιστήκαμε όμως αρκετά. Ανανεώσαμε τη διαδικτυακή εικόνα του κόμματος. Ενδυναμώσαμε με οδηγίες και εργαλεία εκλογικού αγώνα στελέχη σε όλη την Ελλάδα. Καλλιεργήσαμε κοινότητες εθελοντών. Δημιουργήσαμε μέσα από ανοικτά διαδικτυακά καλέσματα ομάδες εργασίας για την περαιτέρω επεξεργασία πολιτικών προτάσεων για το κυβερνητικό έργο στον τομέα της διαφάνειας. Τη βραδυά των εκλογών οι εκλογικοί αντιπρόσωποι έστελναν άμεσα από δική μας εφαρμογή για κινητά τα αποτελέσματα από τα εκλογικά κέντρα και έτσι είχαμε απο νωρίς εικόνα για τη διαφορά των 10 μονάδων που τα περισσότερα exit polls δεν προέβλεψαν.

Η πρώτη πράξη του Ομπάμα μόλις μπήκε επίσημα ως πρόεδρος στον Λευκό Οίκο στις αρχές του 2009 είχε τεράστιο συμβολισμό και διεθνή απήχηση. Εξέδωσε την Οδηγία για τη Διαφάνεια και την Ανοικτή Διακυβέρνηση προς όλους τους επικεφαλείς των δημόσιων υπηρεσιών.

Η κυβέρνησή μου δεσμεύεται να δημιουργήσει ένα επίπεδο ανοιχτότητας στη διακυβέρνηση που να μην έχει προηγούμενο. Θα εργαστούμε μαζί για τη διασφάλιση της δημόσιας εμπιστοσύνης και την καθιέρωση ενός συστήματος διαφάνειας, δημόσιας συμμετοχής και συνεργασίας. Η Ανοιχτότητα θα ισχυροποιήσει τη δημοκρατία μας και θα προάγει την αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης.

Δυο μόλις μήνες μετά, στα τέλη Μαρτίου του 2009 όπως έχω γράψει ξανά, καταχωρήσαμε το όνομα χώρου opengov.gr για να το χρησιμοποιήσουμε για τις πολιτικές ανοικτής διακυβέρνησης  από τις πρώτες κιόλας ώρες μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009. Το Σεπτέμβριο του 2011 στο περιθώριο διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών ιδρύθηκε η Συμμαχία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Μια παγκόσμια πολυμερής πρωτοβουλία 70 κρατών και των αντίστοιχων τοπικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών με στόχο την προώθηση της διαφάνειας, την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την αξιοποίηση των τεχνολογικών καινοτομιών για τη βελτίωση της διακυβέρνησης. Αν στη σημερινή Ελλάδα έχει κάπως διασωθεί η ατζέντα και η κουβέντα για την ανοικτή διακυβέρνηση αυτό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη συμμετοχή της Ελλάδας στην OGP από το 2012, στην ανάληψη αυτοδεσμεύσεων σε διετή σχέδια δράσης που αυτή συνεπάγεται, και φυσικά στο πλαίσιο συνεργασίας που ενθαρρύνει η OGP μεταξύ στελεχών της κυβέρνησης, της δημόσιας διοίκησης και κάθε είδους ενδιαφερόμενων από την κοινωνία των πολιτών.

Είναι όλα ρόδινα και άμεμπτα στη θητεία Ομπάμα; Όχι βέβαια. Κοιτάζοντας μακροσκοπικά τα δεδομένα της συνολικής εικόνας, η Αμερική που παραδίδει στον Τράμπ είναι καλύτερη από εκείνη που παρέλαβε ο ίδιος από τον Μπους το νεώτερο. Ωστόσο, στη μικρή κλίμακα όπως είναι η πολιτική για την ανοικτή διακυβέρνηση, παρά τη μεγάλη κληρονομιά, τις καλές πρακτικές, τη διεθνή διάχυση των εννοιών της ανοιχτότητας δεν θα ήταν και τόσο άδικο να πω ότι σε όρους ουσιαστικής επίδρασης στην πραγματική ζωή των πολιτών πέρασε κάτω από τον πήχυ των φιλόδοξων αρχικών προσδοκιών που με τόσο πάθος και πεποίθηση δημιούργησε και ενέπνευσε ο ίδιος στα πρώτα του βήματα. Αρκεί να θέσουμε σε οποιοδήποτε πολίτη το ερώτημα: «Έχεις πρόσβαση στις πληροφορίες που χρειάζεσαι για να συμμετέχεις ενεργά στη διαμόρφωση των αποφάσεων που σε αφορούν και η συμμετοχή σου αυτή να λαμβάνεται υπόψη από τους ασκούντες την εξουσία;». Οι απαντήσεις δεν θα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές και αυτό οφείλεται στους στόχους που έχουν οι σχεδιαστικές προδιαγραφές των εφαρμογών ανοικτής διακυβέρνησης. Το «ξέπλυμα του ανοικτού – open washing», δηλαδή ο βαυκαλισμός πολιτικών  περιορισμένης φιλοδοξίας με το επίχρισμα των, υποτίθεται αξιακά ουδέτερων, εννοιών της διαφάνειας και της συμμετοχής, είναι ότι χειρότερο μπορεί να συμβεί στην προσπάθεια για αποτελεσματική και αποδοτική δημοκρατία. Η κληρονομιά Ομπάμα είναι μεγάλη και οι αδυναμίες της χτυπητές. Αν είναι ιάσιμες θα το δούμε.

Ιδιομορφίες μιας μετάβασης προς την ανοικτή καινοτομία

Η δεύτερη ημερίδα του Ινστιτούτου Επικοινωνίας είχε ως θέμα της το ερώτημα «Ποιος φοβάται τα social media;«. Συμμετείχα στο τελευταίο πάνελ με τίτλο «Από την Ανοικτή Διακυβέρνηση προς την Ανοικτή καινοτομία» με την εξής παρουσίαση – ομιλία.

1. Βασική θέση αυτής της παρουσίασης είναι πως όποιον οργανισμό κι αν υπηρετεί κανείς έχει κομβική σημασία να γνωρίσει σε βάθος τις ιδιομορφίες του. Μέσα σ’ αυτές κρύβονται τα σωστά ερωτήματα για τη μετάβαση του οργανισμού προς την ανοικτή καινοτομία.

2. Η ιδέα και η πρακτική της Ανοικτής Διακυβέρνησης διανύει ήδη τη δική της χρονογραμμή στην ελληνική πραγματικότητα. Είναι μια χρονογραμμή από δράσεις με κάποιες ιδιομορφίες που αξίζει να δούμε.

3. Ας πάρουμε για παράδειγμα την πρώτη δράση Ανοικτής Διακυβέρνησης στην Ελλάδα που ήταν οι ανοικτές προσκλήσεις για θέσεις πολιτικής ευθύνης στο δημόσιο.

Η ιδιομορφία εδώ εντοπίζεται στο γεγονός ότι σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο η ανοικτή διακυβέρνηση αφορά πρωτίστως δράσεις όπως το άνοιγμα δημόσιων δεδομένων, η συμμετοχή στη δημόσια διαβούλευση, η διαφάνεια και η συνεργατικότητα.

Εδώ όμως ξεκίνησε από τις ανοικτές προσκλήσεις ενδιαφέροντος ακριβώς γιατί η ανοικτή διακυβέρνηση κλήθηκε να απαντήσει στην ιδιομορφία του μέχρι τότε συστήματος επάνδρωσης αυτών των θέσεων.

4. Ό,τι κριτική, θετική και αρνητική, και αν γίνει, είναι δύσκολο κανείς να αρνηθεί ότι οι ανοικτές προσκλήσεις πέτυχαν 2 πράγματα.

Πρώτον, τη ρήξη με την μέχρι τότε αδιαμφισβήτητη λογική ότι το κράτος είναι λάφυρο του εκάστοτε νικητή των εκλογών

Δεύτερον, άνοιξαν χώρο συζήτησης για το πως οι ανοικτές προσκλήσεις μπορούν να βελτιωθούν στο άμεσο μέλλον μέσα από κάποιου είδους θεσμική θωράκιση.

5. Για να έχει κάποια αξία η χρήση των social media από οποιονδήποτε οργανισμό πρέπει αυτός να εντοπίσει τις δικές του εσωτερικές ιδιομορφίες αλλά και του εξωτερικού περιβάλλοντος στο οποίο κινείται.

Αν παρολαυτά χρησιμοποιεί κανείς τα social media χωρίς κατανόηση των δικών του ιδιομορφιών τότε και πάλι θα λάβει απαντήσεις και λύσεις. Μόνο που θα είναι για προβλήματα και για στόχους διαφορετικούς από τους δικούς του.

6. Δεν υπάρχει καμία μαγική συνταγή. Αλλά σίγουρα απαιτείται Ηγεσία, Στρατηγική και Άνθρωποι. Χρειάζεται ηγεσία που γνωρίζει καλά τις στρατηγικές ιδιομορφίες, που εμπνέει και αντιπροσωπεύει διαρκώς το όραμα , που ενδυναμώνει τους ανθρώπους για να αποκτήσουν τις νέες δεξιότητες και που συντονίζει κάθε είδους παίκτες, εντός και εκτός του οργανισμού για την υλοποίησή του.

Με τι μοιάζει η αλλαγή παραδείγματος ή έστω τι μπορεί να χαρακτηριστεί ως σημάδι της;
Ας φανταστούμε έναν οργανισμό τόσο δυσκίνητο όσο το Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Όταν πριν από έναν περίπου χρόνο άρχισε η ανοικτή ηλεκτρονική διαβούλευση για την αναμόρφωση του συστήματος προσλήψεων του ΑΣΕΠ, προκάλεσε μια μικρή κρίση τις πρώτες μέρες της διεξαγωγής της. Δημοσιογράφοι, πολίτες, ενώσεις πολιτών ζητούσαν δημόσια στα ΜΜΕ διευκρινίσεις για πολλά θέματα. Ο υπουργός τότε ζήτησε από τη αρμόδια διευθύντρια που συνέταξε το σχέδιο νόμου να απαντά online στα πιο επίμαχα ζητήματα. Την ίδια μέρα, μετά από εκπαίδευση στο σύστημα διάρκειας 15’ την ώρα της εργασίας της, η διευθύντρια, απαντούσε πλέον καθημερινά σε επιλεγμένα ερωτήματα σε όλη τη διάρκεια της διαβούλευσης.

Το παράδειγμα αυτό μας δείχνει ότι η τεχνολογία είναι το εύκολο μέρος όταν υπάρχει βούληση από την ηγεσία.

7. Έχει ενδιαφέρον να δούμε τις ιδιομορφίες μας συγκριτικά.

Πριν 2 μήνες στη σύνοδο για τη Διακυβέρνηση 2.0 στην Washington, η Ellen Miller, διευθύντρια του sunlight foundation άσκησε αυστηρή κριτική στην πολιτική Obama για την Ανοικτή Διακυβέρνηση.

Είπε χαρακτηριστικά ότι “Η ώθηση για διαφάνεια και ανοικτά δεδομένα έχει ουσιαστικά σταματήσει.Η ομιλία της εδώ.

Αν σκεφτούμε με βάση την εικόνα των μεγάλων, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, αλλαγών που φέρνει η ανοικτή διακυβέρνηση Ομπάμα το πιθανότερο είναι να χαρακτηρίσουμε την παραπάνω κριτική υπερβολική ή ακόμα και άδικη. Αν όμως αναλογιστούμε ότι προέρχεται από έναν μη κυβερνητικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό με όλη τη σημασία της έννοιας, ο οποίος με σπουδαίο έργο και προηγμένες δράσεις βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή της ανοικτής διακυβέρνησης, τότε δεν ακούγεται καθόλου περίεργο.

Το επιστέγασμα της κριτικής της Miller ότι “Αρχίζουμε να ανησυχούμε ότι αυτή η κυβέρνηση ενδιαφέρεται περισσότερο για το στυλ παρά για την ουσία.” έρχεται να μας υπενθυμίσει μια δομική ιδιομορφία. Ειδικά στις ΗΠΑ, αλλά και αλλού, υπάρχουν οργανώσεις της ΚτΠ με συστηματικές και συνεπείς δράσεις που ανοίγουν δρόμους, αλλάζουν οι ίδιες το παράδειγμα από τα κάτω. Οργανώσεις όπως το Sunlight είναι πολύ πιο μπροστά από οποιαδήποτε κυβέρνηση.

Εδώ για τους γνωστούς λόγους δεν έχουμε τέτοιες οργανώσεις. Και ίσως να μην αποκτήσουμε στο ορατό μέλλον. Εδώ τέτοιας κλίμακας αλλαγές όπως η ανοικτή διακυβέρνηση έρχονται από πάνω προς τα κάτω.

8. Την παραπάνω δομική ιδιομορφία κάθε άλλο παρά ως αφορμή για μοιρολατρία πρέπει να εκλάβουμε. Κάθε ιδιομορφία είναι κι ένα κάλεσμα για μια νέα οπτική. Αν γνωρίσουμε σε βάθος τις τοπικές ιδιομορφίες τότε αποκαλύπτουμε ευκαιρίες δράσης.

Χρειάζεται όμως διαφορετική, προσαρμοστική στο διενεκές, ικανή να πλοηγείται σε αμφίσημες καταστάσεις, λιγότερο ορθολογική έως μη λογική ματιά.

“Ο λογικός άνθρωπος προσαρμόζει τον εαυτό του στον κόσμο. Ο μη λογικός επιμένει να δοκιμάζει να προσαρμόζει τον κόσμο στον εαυτό του. Επομένως, όλη η πρόοδος εξαρτάται από τον μη λογικό άνθρωπο.” George Bernard Shaw

Ας προσπαθήσουμε να δούμε τις δράσεις των Atenistas με αφαιρετική ματιά. Άραγε πόσοι από εμάς θα ήμασταν πρόθυμοι να καθαρίσουμε δρόμους και πλατείες μαζί με αγνώστους αν πρώτα δεν είχαμε δει ότι αυτό ήδη γίνεται με επιτυχία από πολλούς άλλους;

9. Ποιός τελικά φοβάται τα social media; Αν κρίνουμε από το αυξανόμενο πλήθος του κόσμου που τα χρησιμοποιεί καθημερινά, όπως καταλαβαίνει, τότε νομίζω κανείς δεν τα φοβάται ιδιαίτερα. Αν τώρα υπάρχουν εταιρίες, οργανισμοί και άνθρωποι που διστάζουν, θα έλεγα να πειραματιστούν με το εγγενές χαρακτηριστικό των social media που είναι το μοίρασμα. Ας δοκιμάσουν κάθε πειραματισμό, αφού όμως πρώτα έχουν κατανοήσει καλά τις δικές τους ιδιομορφίες.

Ανοικτή Διακυβέρνηση και Συμμετοχικός Λόγος

Η χθεσινή συνεδρία της σειράς διαλέξεων Ζητήματα Επικοινωνίας που έγινε στο τμήμα ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών  με θέμα «Ανοικτή Διακυβέρνηση και συμμετοχικός λόγος: Πρός μια αποτελεσματική ψηφιακή συλλογικότητα;» ήταν μια πρώτη προσπάθεια να τεθούν σε διεπιστημονική προοπτική κάποια από τα θέματα που εγείρονται με την σταδιακή έλευση της Ανοικτής Διακυβέρνησης στην εγχώρια πολιτική.

Από το περιεχόμενο των ομιλιών και ιδίως από τις παρεμβάσεις που ακολούθησαν αναδείχθηκαν κάποιες βασικές πολυπλοκότητες του εγχειρήματος. Πολυπλοκότητες οι οποίες για να διαφωτιστούν ακόμα περισσότερο απαιτείται συστηματική ερευνητική προσπάθεια και εφαρμοσμένες πρακτικές.

Αναρτώ την παρουσίαση της εισήγησής μου με τίτλο «OpenGov: Προκλήσεις πρός μια πιο Ανοικτή Διακυβέρνηση» και αναμένω τη δημοσίευση των συνολικών πρακτικών και το επερχόμενο τεύχος της επιθεώρησης  «Επιστήμη και Κοινωνία» που είναι αφιερωμένο στη διαβούλευση για να επικαιροποιήσω το post.

Το κύμα (wave) και το βούισμα (buzz)

Το google buzz,  μια υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης που είναι ενσωματωμένη στο περιβάλλον λειτουργίας του gmail δεν εντυπωσίαζει ως τέτοια. Με δεδομένη την από καιρό λειτουργία εφαρμογών όπως το twitter gadget και σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο Google Reader  απέχει όσο χρειάζεται από τον χώρο εργασίας του gmail, αυτά που πραγματικά προσθέτει το buzz στην καθημερινή εμπειρία συμμετοχής στον κοινωνικό ιστό είναι μάλλον λίγα και αναντίστοιχα με την αρχική ενόχληση που προκαλεί αυτό το κάτι σαν δεύτερος χώρος εισερχομένων που, κάπως αφαιρετικά, μοιάζει να είναι το buzz.

Σημειολογικά, η θέση που καταλαμβάνει στο ιδιαίτερα δημοφιλές περιβάλλον του gmail μόνο τυχαία δεν πρέπει να είναι.

To buzz δεν τοποθετήθηκε στην οριζόντια γραμμή πλοήγησης στην κορυφή του gmail δίπλα στα Έγγραφα, το Ημερολόγιο, τον Reader και τα υπόλοιπα. Μπορεί να φαίνεται πειραματικό ακόμα, όμως δεν διατίθεται σαν ένα έστω προεξέχον εργαστηριακό εξάρτημα μέσα από τα Labs. Η επιλογή να μπει ανάμεσα στα εισερχόμενα και τα απεσταλμένα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου υπογραμμίζει ακριβώς αυτό τον παρεμβλητικό ρόλο που η στρατηγική της google επιφυλλάσει στην αποστολή του. Να εξοικειώσει δηλαδή τη μεγάλη βάση των χρηστών της όχι απλά και μόνο με τις αρετές του κοινωνικού ιστού, αλλά με την ιδέα ότι ο χώρος του προσωπικού τους ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μπορεί να είναι και μια πλατφόρμα μοιράσματος πληροφοριών με όλο τον κόσμο,  πέρα από τον κλειστό κύκλο των επαφών της παραδοσιακής ηλεκτρονικής τους ατζέντας.

Μια εξοικείωση που αν τελικά πραγματοποιηθεί σε έκταση που να δημιουργεί νέες ανάγκες διαδικτυακής επικοινωνίας και  συνεργασίας σε ευρύτερες κατηγορίες χρηστών, ίσως να ‘ναι και το απαραίτητο ενδιάμεσο βήμα για την κατανόηση του τι είναι και σε τι μπορεί να βοηθάει το google wave. Μεταξύ άλλων εύστοχων παρατηρήσεων, ο Steve Rubel επισημαίνει πως το buzz είναι ένα ελαφρύ google wave εκφράζοντας μάλιστα αμφιβολίες για το αν τελικά θα πιάσει. Είναι ίσως νωρίς για να κρίνουμε την τύχη του. Αυτό που διακρίνω ωστόσο είναι ότι η έλευση του buzz τείνει να ευνοεί περισσότερο τις συζητήσεις περί δημόσιου χώρου, ιδιωτικότητας και δημοσιότητας από ό,τι συνέβη με το wave. Για να ασκήσει κανείς κριτική στο wave πρέπει να περιγράψει με σαφήνεια τα άλματα λογικής και πραγματικότητας που θα κάνει στην υπόθεση εργασίας του. Πως αλλιώς άλλως τε  θα μπορούσε κανείς να καταστρώσει την κριτική του σε ένα τόσο προωθημένο στη σύλληψή του σύστημα επικοινωνίας, όπως το wave, που γίνεται εξαιρετικά αμφίβολο αν η χρήση του θα εξαπλωθεί και η μορφή του επικρατήσει.

Με το buzz η κριτική φαίνεται απ’ την αρχή πως είναι πιο προσιτή υπόθεση στους προβληματισμούς των σημερινών άνθρωπων . Έτσι φάνηκε από τις ανησυχίες που εκφράστηκαν σχετικά με την δυνητικά αποκαλυπτική επιλογή της Google να φαίνεται στους υπόλοιπους ακόλουθούς σου, χωρίς να το έχεις προεγκρίνει, ποιούς από τους ανθρώπους με τους οποίους επικοινωνείς συχνότερα μέσω gmail ακολουθείς και αντίστοιχα ποιοί σε ακολουθούν. Ενδιαφέρουν έχουν τα δύο παραδείγματα τα οποία επιλέγουν περισσότερο οι επικριτές αυτού του αποκαλούμενου default opt out setting του buzz. Το ένα αφορά στους/στις συζύγους που ενδεχομένως θα μάθουν ότι ο/η νύν επικοινωνεί με email/gtalk με την/τον πρώην. Και το δεύτερο στους υψηλά ιστάμενους στις εταιρικές ιεραρχίες που θ’ ανακαλύψουν ποιοι εργαζόμενοι έχουν επικοινωνήσει με ποιούς ανταγωνιστές. Ένα καθ’ όλα λογικό κίνητρο κριτικής σε ένα μεταβικό κόσμο όπου το χρήμα και το σέξ κινούν τόσα πολλά.

Πως δεν θα γίνουμε Βαβέλ; Μια κριτική των tag clouds.

Αφορμή για αυτό το άρθρο είναι μια εξαιρετική κριτική για τα tag clouds με τίτλο ‘Τα tag clouds και η παρακμή της συμβολικής αποδοτικότητας‘ στο μπλόγκ της καθηγήτριας πολιτικής θεωρίας Jodi Dean.

Επειδή δεν είναι αυτονόητο να γνωρίζουν όλοι τι είναι τα tag clouds, ας δώσουμε ένα σύντομο ορισμό τους με μια ελεύθερη απόδοση του σχετικού λήμματος της wikipedia. Είναι λοιπόν τα tag clouds μια οπτική απεικόνιση των παραγόμενων από χρήστες του διαδικτύου λέξεων κλειδιά (tags) ή απλά του λεκτικού περιεχομένου ενός κειμένου ή site και χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν καλύτερα το περιεχόμενο ενός κειμένου ή site. Οι διάφορες πρακτικές του social tagging  βρίσκονται στην καρδιά του social web. Στην πιο συνηθισμένη περίπτωση, το tagging θεωρείται ο πλέον αποδοτικός τρόπος αποθήκευσης, οργάνωσης, αναζήτησης, κατηγοριοποίησης του περιεχομένου που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο.

Σε μια περισσότερο πολιτική ερμηνεία, τα tag clouds θεωρείται πως συμβάλουν, ως πρακτική, στον εκδημοκρατισμό από τα κάτω των πράξεων της δημοσίευσης και γενικότερα του διαλόγου και της έκφρασης. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ιεραρχικά διαρθρωμένα συστήματα προάγουν τη δυνατότητα για μια ισότιμη συνεργασία για την ανανοηματοδότηση του πολιτικού. Δυνατότητα που ως ένα βαθμό δημιουργεί ελπίδες σε ένα άνυδρο ιδεολογικό τοπίο. Ελπίδες που όμως δεν είναι καθόλου σαφές ούτε τι περιεχόμενο έχουν, μήτε προς ποια κατεύθυνση κινούνται.  Κάπου εδώ αρχίζει η κρίτικη της Τζόντι η οποία χαρακτηρίζει τα tag clouds ως συμπτώματα της παρακμής της συμβολικής αποδοτικότητας.

Στην αναρώτηση τι χάνουμε από τα tag clouds απαντά:

(χάνουμε) την ικανότητα να διακρίνουμε μεταξύ του ανταγωνιστικού και ηγεμονικού λόγου. Ειρωνία. Τονικότητα. Κανονιστικότητα. Πως μπορεί να υπάρξει μια ηθική της απεύθυνσης όταν οι λέξεις δεν είναι μέρος της απεύθυνσης, αν αποσπώνται από τη θέση τους στο λόγο για να γίνουν τεχνουργήματα και παιχνίδια…πως να αντιπαρατεθείς με ένα tag cloud;

και συνεχίζει την κριτική ανάλυση των tag clouds:

Τα Tag Clouds είναι χαρακτηριστικά μιας δευτερεύουσας προφορικότητας. Είναι μέρος μια μετα-μορφωτικής εποχής, της εποχής των μαζικών, συμμετοχικών, συνδυαστικών μέσων. Είναι εγγύτερα σε ένα podcast από ό,τι είναι σε ένα γραπτό κείμενο: οι συμβάσεις του προφορικού λόγου απαιτούν επανάληψη, συμβατικές φράσεις, αντίθεση. Αντί να βασίζεται στο νόημα, την εννοιολόγηση και την ερμηνεία , έτσι ώστε να είναι διαθέσιμη για αποδόμηση, η δευτερεύσα προφορικότητα αποτιμά τη λέξη ως εικόνα. Η εικόνα δεν είναι για να στηρίξει ή να παρέχει μια επιπρόσθετη λέξη. Σηματοδοτεί ένα αίσθημα, μια ένταση. Δεν ζητά από το θεατή να την καταλάβει.

Αυτό το κενό κατανόησης, δύσκολα μπορεί να καλυφθεί ή έστω να μετριαστεί. Κάποιοι φανατικοί οπαδοί των tag clouds, ίσως για άλλους λόγους,  να πανηγύριζαν για αυτή την διαφυγή των νοημάτων λυτρωμένοι από το πέταγμα της μπάλας στην κερκίδα. Όπου κερκίδα είναι ο πληθυσμός του διαδικτύου. Η γραμματική, με άλλα λόγια το DNA, των tag clouds  ιδιαίτερα σε προχωρημένες εφαρμογές τους απαιτεί άλματα λογικής και ξεχωριστές ικανότητες ακόμα ίσως και από ορισμένους που συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία τους. Ακόμα και έτσι όμως, το θέμα του νοήματος παραμένει και ένα πολιτικό ερώτημα με ποιοτική υφή γίνεται επιτακτικό.

Πως αξιοποιούμε τις νέες δυνατότητες του social web χωρίς να γίνουμε Βαβέλ;

Το ερώτημα δεν διεκδικεί καμία ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Απαντήσεις υπάρχουν αν μελετήσει κανείς τις επιτυχημένες πλατφόρμες κοινωνικής και πολιτικής δικτύωσης. Από το facebook μέχρι το barackobama.com. Το θέμα είναι που και γιατί κοιτάει κάποιος.

Go Fourth

Το Go Fourth ιδρύθηκε από σημαντικές μορφές των Νέων Εργατικών όπως ο Τζόν Πρέσκοτ και ο Άλαστερ Κάμπελ, ως μέρος των προσπαθειών που κάνει το κυβερνών κόμμα του Ηνωμένου Βασιλείου να υπερασπιστεί το έργο της τελευταίας 12ετίας, να τεκμηριώσει την ακαταλληλότητα των Συντηρητικών να αναλάβουν ξανά την ευθύνη διακυβέρνησης και να αναζωογονήσει το ενδιαφέρον των υποστηρικτών του να συμμετέχουν στην προεκλογική του καμπάνια μέσα από μια νέα προσέγγιση πολιτικής επικοινωνίας με διαδραστικά χαρακτηριστικά και πρακτικές.

Ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο είναι, μεταξύ άλλων, το γεγονός πως τόσο ο Πρέσκοτ λόγω ηλικίας, όσο και ο σχεδόν συνώνυμος του spin Κάμπελ είναι μάλλον οι τελευταίοι που θα φανταζόταν κανείς ως μπροστάρηδες σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Ή μήπως όχι;

GovLoop ένα ‘μη κυβερνητικό’ κυβερνητικό κοινωνικό δίκτυο

Μέχρι τώρα γνωρίζαμε ατομικά, εμπορικά και συλλογικά social media με θεματολογία επι παντός επιστητού. Σύμφωνα με τις κυρίαρχες προσλαμβάνουσες παραστάσεις στην Ελλάδα, η εθελοντική δημιουργία και αξιοποίηση εφαρμογών του social web φαντάζει ασύμβατη με αυτό που θεωρούμε ως δημοσιοϋπαληλική νοοτροπία. Τουλάχιστον έτσι έχουν τα πράγματα στη συντριπτική πλεοψηφία των εγχώριων δημόσιων αλλά και ιδιωτικών χώρων εργασίας.  Η ανοικτή συνεργασία με τη μοιρασιά ιδεών και πόρων για θέματα με γενικό εργασιακό ενδιαφέρον ακούγεται, ως ένα βαθμό δικαιολογημένα, ως κάτι το εξωτικό.
Το GovLoop είναι ένα κοινωνικό δίκτυο που συνδέει τους εργαζόμενους από όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης των Η.Π.Α. Για την ακρίβεια είναι ένα μη κυβερνητικό κοινωνικό δίκτυο των εργαζόμενων της κυβέρνησης που ‘τρέχει’ με δική τους προτοβουλία και συμμετοχή. Δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2008, έχοντας ήδη περισσότερα από 5000 μέλη σε ομοσπονδιακό, πολιτειακό και τοπικο επίπεδο από κάθε ιεραρχική βαθμίδα. Μέσα σε λίγους μήνες έχουν δημιουργήσει περισσότερα από 600 blogs, 450 συζητήσεις, 200 εκδηλώσεις, ενώ έχουν μοιραστεί πάνω από 1000 φωτογραφίες και 100 βίντεο.
Η συνεργατική ανάδειξη τρόπων για την βελτίωση της κυβέρνησης εκ των έσω είναι προφανής στόχος όσων αφιερώνουν λίγο από το χρόνο της καθημερινότητάς τους στο GovLoop. Ένα ακόμα παράδειγμα ανοικτής κοινωνίας.