Περί deb8 και άλλων δαιμονίων

Παρακολούθησα το διαδικτυακό debate ζωντανά από τον υπολογιστή στο χώρο που έγινε, καθήμενος οριακά εκτός του αυτοσχέδιου στούντιο στο οποίο εκτυλίχθηκε. Είχα έτσι το μοναδικό προνόμιο να  παραβρίσκομαι στα παρασκήνια και παράλληλα να το παρακολουθώ σχεδόν υπό τις ίδιες συνθήκες σαν να μην ήμουν εκεί.

Η επιτυχία του ζωντανού διαδικτυακού debate ‘Πολίτες Επικεφαλής’ ήταν ότι κατέδειξε τι μπορεί να γίνει αν μερικοί πολίτες συνεργαστούν εθελοντικά,  με συνέπεια και αξιοποιώντας το κοινωνικό τους κεφάλαιο. Είναι μια κλασσική περίπτωση αυτού που αποκαλείται proof of concept.

Ένα εγγενές χαρακτηριστικό των νέων μέσων είναι πως ευνοούν άπειρους συνδυασμούς χρήσης τους ανάλογα με τις προτιμήσεις των δημιουργών περιεχομένου και γεγονότων. Έτσι, με σχετική ευκολία, έχουμε καινοτομίες ή κοινοτοπίες,  καλά ή κακά προηγούμενα. Το ζωντανό διαδικτυακό debate εξελίχθηκε πολύ ικανοποιητικά σύμφωνα με τις προδιαγραφές που σχεδιάστηκε. Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία ένα καλό προηγούμενο μέσα στο ζοφερό τοπίο της δημόσιας επικοινωνίας.

Ταυτόχρονα, όμως, απέχει από το να αποτελεί καινοτομία. Πέτυχε σε ό,τι είχε να κάνει με τη δημιουργία καλού κλίματος και ελπιδοφόρων εντυπώσεων στη μικρή ελληνική κοινότητα των συμμετοχικών μέσων. Αλλά παράλληλα, ίσως και ακούσια, ανέδειξε με ενάργεια διαχρονικές στρεβλώσεις και τα κενά κατανόησης που τόσο επίμονα εμφανίζονται σε κάθε προσπάθεια για μια πιο ανοικτή, συμμετοχική και διάφανη πολιτική επικοινωνία.

Το deb8 έδειξε καθαρά μερικά πράγματα άξια προβληματισμού.

Πρώτον, η τηλεοπτική φόρμα παραμένει ισχυρά επιδραστική,  κάτι που φάνηκε από την επιρροή της στο σχεδιασμό και την υλοποίηση του deb8. Σε όσους παρακολούθησαν έστω και λίγο το εγχείρημα ήταν εμφανές πως δεν ξέφυγε από τα λίγο-πολύ καθιερωμένα τηλεοπτικά πρότυπα. Το ‘παράπονο’ ενός πολιτικού που στο τέλος αναφέρθηκε στην έλλειψη διαλείματος για διαφημίσεις είναι χαρακτηριστικό.

Δεύτερον, Οι πολιτικοί για άλλη μια φορά απέφυγαν να απαντήσουν απευθείας ή να συζητήσουν άμεσα με τους πολίτες.  Έτσι οι πολίτες, αν και χρήστικαν επικεφαλής, παρέμειναν οιωνεί συμμέτοχοι αφού τελικά παρακολούθησαν απλά τη διαμεσολαβημένη υποβολή των ερωτήσεών τους. Η φυσική παρουσία των πολιτικών σε μια διαδικτυακή πρωτοβουλία υπαινίσσεται μια άλλου τύπου αλληλόδραση με τους πολίτες η οποία, όμως, ακόμα αναζητείται.

Τρίτον, όλα αυτά ίσως έπρεπε να είναι απολύτως αναμενόμενα. Από πότε είχαμε κουλτούρα διαρκούς συμμετοχής στα κοινά για να περιμένουμε κάτι άλλο πέρα από ένα ακόμα talk show; Αν σας φαίνεται ‘κάπως’ αυτή η ερώτηση, υπάρχει και πιο εύκολη. Πόσοι από την ευρύτερη κοινότητα των συμμετοχικών μέσων εξέφρασαν σε ποικίλλους τόνους την δυσαρέσκειά τους για τις συνθήκες που διεξάγεται η προεκλογική περιόδος, την απουσία ουσιαστικής συζήτησης για τα πραγματικά προβλήματα, το ρηχό τηλεοπτικό λόγο, την έλλειψη διαβούλευσης για θέσεις, πολιτικές και προγράμματα;  Πολλοί το έκαναν, συχνά μάλιστα προσθέτοντας δραματικό τόνο ή αντικομματικές επωδούς. Γιατί όμως ΚΑΝΕΙΣ δεν μπήκε στον κόπο να αφήσει ΕΝΑ σχόλιο, μια σκέψη, μια ιδέα ή ακόμα περισσότερο μια πρόταση πάνω στα προγράμματα των κομμάτων για την Ε.Ε που αναρτήθηκαν με τόση φροντίδα και επιμέλεια στο deb8.gr ;

Τέταρτον, η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα μπορεί να αδικεί την προσπάθεια που γίνεται για τέτοια πρότζεκτς και να αδειάζει τις μελλοντικές προσδοκίες που δημιουργούν. Όμως πρέπει να επισημάνουμε και κυρίως να καταλάβουμε σε βάθος με ποιούς τρόπους τα νέα μέσα ‘παραδοσιακοποιούνται’ μέσα από τη χρήση – τι αντίφαση – των πλέον εντατικών και ενεργών χρηστών τους.

Συνοπτικά, ναι υπάρχει όρεξη και καλή διάθεση να γίνουν νέα πράγματα. Ναι, ‘υπάρχει’ ή μπορεί να εννοηθεί μια και περισσότερες φαντασιακές κοινότητες που να κάνουν σημαντική δουλειά σε θέματα συμμετοχής του πολίτη, διαφάνειας και διαβούλευσης . Όμως για αυτά τα θέματα  υπάρχουν σημαντικά κενά κατανόησης  και σε ένα βαθμό έλλειψη εσωτερικής  τεχνογνωσίας  που αν δεν αντιμετωπιστούν με κάποιο τρόπο θα εξακολουθούν να μας υπερβαίνουν στο παρόν και να επανέρχονται στο μέλλον.

Advertisements

Μηνύματα και συμπεράσματα μετά τις Ευρωεκλογές

Κάποιες πρώτες σημειώσεις για το εκλογικό αποτέλεσμα των ευρωεκλογών του 2009.

1. Το ΠΑΣΟΚ πέτυχε μια καθαρή και μεγάλη νίκη. Επειδή διάφορες σοφιστείες επιστρατεύθηκαν για λόγους που μάλλον χειροτερεύουν τη θέση των ηττημένων, αρκεί να επισημάνουμε πως η ποσοστιαία διαφορά (4,4%) πλησιάζει εκείνη που είχε η ΝΔ από το ΠΑΣΟΚ στις Βουλευτικές του 2004 (4,8%). Τότε είχε από όλους χαρακτηριστεί ως συντριπτική. Η επόμενη μέρα είναι ένα νέο ξεκίνημα από άλλη πλέον εκλογική και πολιτική αφετηρία. Είναι αυτή η νίκη προάγγελος μιας σαρωτικής επικράτησης στις εκλογές με αυτοδυναμία; Σίγουρα είναι ένα πρώτο βήμα. Όμως όσο και αν το σπάσιμο του ροδιού γέμισε με αισιοδοξία τα στελέχη, τα μέλη και τους φίλους του ΠΑΣΟΚ, τίποτα ακόμα δεν είναι δεδομένο και ευτυχώς.Το αποτέλεσμα θέλει βαθύτερη ανάγνωση, περιφέρεια-περιφέρεια, νομό-νομό, δήμο-δήμο, ανά ηλικιακή και κοινωνική κατηγορία. Μόνο έτσι θα βγούν πραγματικά χρήσιμα συμπεράσματα. Αν πάντως κάποιος δει τις πρώτες δηλώσεις του Γιώργου Α. Παπανδρέου θα διαπιστώσει πως αυτός είναι ο τόνος που μεταδίδει για την επόμενη μέρα. Δουλειά και επαφή με τον πολίτη ανεξάρτητα αν ψήφισε ΠΑΣΟΚ, άλλο κόμμα ή απείχε.

2. Η ΝΔ σημείωσε σημαντική ήττα. Παρά τα χαμηλά της ποσοστά και την υψηλή διαφορά, ή ήττα της δεν περιορίζεται μόνο στο εκλογικό αλλά αφορά εξίσου και στο πολιτικό πεδίο. Το βράδυ των ευρωεκλογών η ηγεσία της ΝΔ έδειξε πως ούτε κατάλαβε, ούτε έχει τη διάθεση να καταλάβει γιατί έχασε. Ξεκίνησε τη διαχείριση της ήττας με το χειρότερο δυνατό τρόπο. Η εικόνα ενός πρωθυπουργού που μεταβαίνει στο Ζάππειο συνοδεία πανηγυρίζοντων ΟΝΝΕΔιτων και που στη συνέχεια επιχειρεί  ευθαρσώς να ‘σώσει την παρτίδα’ τσαλαβουτώντας με άλματα λογικής στα θολά νερά της αποχής, είναι περισσότερο από απογοητευτική για κάθε πολίτη και ιδίως για τον ταλαντευόμενο Νεοδημοκράτη. Φτάνει μάλιστα στα όρια της χρεωκοπίας αν λάβουμε υπόψη ότι ουσιαστικά εξήγγειλε, για πολλοστή φορά, την εμμονή του στην ίδια πολιτική των αποκαλούμενων ‘μεταρρυθμίσεων’. Από το 2004 η κυριαρχία της ΝΔ στο πολιτικό τοπίο ήταν πολύ περισσότερο εκλογική και επικοινωνιακή, πολύ λιγότερο πολιτική και σχεδόν καθόλου ιδεολογική. Τώρα που καταγράφηκε σε εθνική αναμέτρηση η απώλεια του εκλογικού πλεονεκτήματος η θέση της είναι εξαιρετικά δυσχερής. Ειδικά αν λάβουμε υπόψη μας την υστέρησή της και στα υπόλοιπα πεδία. Μετά τις πρώτες ενδείξεις παρατηρούμε ότι το κυβερνών κόμμα θα επιδεινώσει τη θέση του.  Ίσως είναι πρόωρο αλλά από τις πρώτες αντιδράσεις του Κ.Καραμανλή και κορυφαίων περι αυτού στελεχών,διαφαίνεται ότι περνούν το ψυχολογικό σύνδρομο της άρνησης. Κάπως έτσι, το κόμμα της ΝΔ πιθανόν να εισέρχεται σιγά, σιγά σε μια ενδιαφέρουσα πορεία με αρκετούς ενδιάμεσους σταθμούς και τελικό προορισμό την επανεξέταση της πολιτικής και ιδεολογικής του φυσιογνωμίας μέσα από την αντιπαράθεση μιας λαϊκής-συντηρητικής δεξιάς με την φιλελεύθερη και πιο κεντρώα εκδοχή της.

3.Το  ΚΚΕ συγκράτησε για άλλη μια φορά τις δυνάμεις του αποδεικνύοντας, αν μη τι άλλο, την οργανωτική και ιδεολογική συνέπεια με την οποία απευθύνεται στο ακροατήριό του όλα αυτά τα χρόνια. Διατήρησε την τρίτη θέση και έτσι επιβεβαίωσε την ισχύ του απέναντι τόσο στον ΣΥΡΙΖΑ όσο και προς το ανερχόμενο ΛΑΟΣ, τουλάχιστον προς το παρόν…

4. Ο ΛΑΟΣ ανέβασε σημαντικά τα ποσοστά του, κυρίως λόγω της κατάρρευσης της ΝΔ. Σε αντίθεση με θνησιγενή μικρά κόμματα στο παρελθόν, όπως η ΠΟΛΑΝ, το ΔΗΚΚΙ και παλιότερα η ΔΗΑΝΑ δείχνει πως έχει έρθει στο πολιτικό σκηνικό για να μείνει. Μπορεί ο ατακαδάρος αρχηγός του να κατορθώνει να διατηρεί το ενδιαφέρον των δημοσιογράφων και μερίδας του κόσμου που τον παρακολουθούν μέσω τηλεόρασης. Αλλά οι πραγματικές αιτίες της σταθεροποίησης ενός τέτοιου κόμματος είναι πολιτικές. Πρώτον, ο ΛΑΟΣ καλύπτει με επιτυχία τον πολιτικό χώρο της ακροδεξιάς τον οποίο η ΝΔ έχει από καιρό εγκαταλείψει και ούτε φαίνεται πως έχει κάποιο ενδιαφέρον να επανδιεκδήσει υπό τις παρούσες συνθήκες. Από την άλλη μεριά δεν πρέπει να παραγνωρίσει κανείς ότι οι ακραία συντηρητικές θέσεις του σε θέματα της νέας κοινωνικής ατζέντας όπως οι μετανάστες, τα δικαιώματα ομοσεξουαλικών κλπ βρίσκουν απήχηση σε μια κοινωνία φοβισμένη εν μέσω κρίσης και χωρίς ευρεία πλειοψηφική συνείδηση και εμπιστοσύνη, ακόμα,  σε ένα νέο επιτακτικό σχέδιο για την Ελλάδα.

5. Ο ΣΥΡΙΖΑ όπως και η ΝΔ ανήκουν στους βαριά ηττημένους των Ευρωεκλογών. Εκτός από την ήττα, τα δύο αυτά κόμματα χθές παρουσίασαν ακόμα ένα κοινό χαρακτηριστικό. Την διαφαινόμενη έλλειψη κατανόησης των αιτίων της. Για τον ΣΥΡΙΖΑ το χθεσινό αποτέλεσμα δεν είναι απλά ένα ατυχές, πέρα από τις αρχικές προσδοκίες συμβάν που πρέπει συλλογικά να ερμηνευτεί. Στόχος του ήταν ένα διψήφιο ποσοστό, η εκλογή τριών ευρωβουλευτών, ο κλονισμός του δικομματισμού, η συγκρότηση ενός εναλλακτικού τρίτου πόλου της αριστεράς των κινημάτων και της οικολογίας. Τίποτα από τα παραπάνω δεν συνέβη. Το ποσοστό του υπολείπεται και των πιο μετριοπαθών ύστερων προσδοκιών, εκλέγει μόλις έναν ευρωβουλευτή, ο δικομματισμός είναι στη θέση του και ο τρίτος πόλος προκαλεί μελαγχολία όπως επιχειρεί να τον εκφράσει. Μια είναι η κύρια αιτία στην οποία οφείλεται το κακό αποτέλεσμα. Το σχήμα του ΣΥΡΙΖΑ έχει ακυρώσει το στοιχείο της προοδευτικής ευρωπαϊκής αριστεράς που κάποτε διέκρινε τον ΣΥΝ. Από Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου που ήταν κάποτε, έχει γίνει της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Παλεύει μέσα σε οξείες αντιφάσεις  και χωρίς κανένα έλλογο σχέδιο να συγκροτήσει έναν αόριστο, στις πραγματικές πολιτικές συνθήκες , τρίτο πόλο χωρίς να του προσδίδει κάποιο κατανοητό στο ευρύ κοινό στρατηγικό προορισμό. Πρακτικά, εκεί που θα έπρεπε να οικοδομεί, να επενδύει και να εξελίσει το πολιτικό κεφάλαιο της ανανέωσης και του προοδευτικού ευρωπαϊσμού, κάνει το αντίθετο. Το σχήμα του ΣΥΡΙΖΑ, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες και το ενωτικό, αν όχι ανοχικό πνεύμα, στελεχών όπως ο Φώτης Κουβέλης,  έχει ουσιαστικά περιθωριοποιήσει την πιο παραγωγική του τάση πρός όφελος παλαιοκομμουνιστικών συνιστωσών και φιλοσοφικών αναζητήσεων. Χωρίς καμία στέρεη πολιτική συμμαχιών ο κος Τσίπρας επιθυμεί διάχυση των ευθυνών της πολυεπίπεδης ήττας και ουσιαστικά επιμένει να πορεύεται στον ίδιο δρόμο μη δείχνοντας ακόμα να λαμβάνει υπόψη του ότι ακόμα και σε αυτό το 4,7% συγκαταλέγονται πολλοί ψήφοι με μισή καρδιά.

6. Έμειναν για το τέλος η υψηλή αποχή 48%  και τα Λοιπά κόμματα που συνολικά συγκέντρωσαν περισσότερο από 6%. Για να είμαστε σε θέση να υπολογίσουμε σωστά και να ερμηνεύσουμε την αποχή στην Ελλάδα χρειάζονται ενημερωμένοι εκλογικοί κατάλογοι γιατί προφανώς στο εκλογικό σώμα δεν είναι 10.000.000 ψηφοφόροι. Σε κάθε περίπτωση πρέπει ως κοινωνία να κατανοήσουμε με ποιοτικούς όρους την αποχή που, πέρα από το συγκυριακό του τριημέρου,  φαίνεται πως θα επανηληφθεί. Σε ό,τι αφορά στα μικρότερα κόμματα και ειδικά στους Οικολόγους Πράσινους απομένει να δούμε την παρουσία και τη δυναμική τους ενόψει των Βουλευτικών εκλογών.