Αν βλέπαμε κάθε πρόβλημα ώς ευκαιρία

Αν κάθε προβλήμα με δημόσιο ενδιαφέρον το αντιμετωπίζαμε ως μια ευκαιρία ανεύρεσης καλύτερων λύσεων με τη συμβολή εκείνων που άμμεσα ή έμμεσα αφορά, τότε ίσως κάποια στιγμή κάνουμε κάποια βήματα μακριά από την πολιτική κακοδαιμονία που μας στοιχειώνει.

Το θέμα των δημοσκοπήσεων, μας αρέσει – δεν μας αρέσει, έχει τη σημασία του για την ποιότητα της δημόσιας ζωής στην εποχή της μεταδημοκρατίας και αφορά όλους τους βασικούς παίκτες του συστήματος πολιτικής επικοινωνίας της χώρας μας:

• Οι Κυβερνήσεις, τα κόμματα και οι πολιτικοί τις συμβουλεύονται για να χαράξουν το σχεδιασμό της στρατηγικής τους και με βάσει αυτές ελέγχουν ανά πάσα στιγμή την ορθότητα επί μέρους κινήσεων και πρωτοβουλιών τους
• Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης θα έπρεπε να  τις χρησιμοποιούν περισσότερο για την πληθώρα των ευρημάτων με τα οποία οι έρευνες μπορούν να τεκμηριώσουν διαφορετικές όψεις των θεμάτων της επικαιρότητας παρά ως ένα, μάλλον περιορισμένης αποτελεσματικότητας, εργαλείο προπαγάνδας για τη χειραγαγώγηση της κοινής γνώμης.
• Οι πολίτες αποκτούν ένα μέτρο σύγκρισης των ατομικών τους απόψεων για το α’ ή β’ θέμα με την κοινή γνώμη και ανάλογα μπορεί είτε να ενισχύσουν την δική τους γνώμη, είτε να βρούν αφορμή να την επανεξετάσουν ή ακόμα και μείνουν παγερά αδιάφοροι.

Η επαναφορά της απαγόρευσης δημοσιοποίησης των δημοσκοπήσεων 15 ημέρες πρίν την διενέργεια των εκλογών είναι λάθος. Όχι τόσο για το ίδιο το περιεχόμενο της ρύθμισης που υπό άλλες συνθήκες, αν και προσωπικά διαφωνώ, θα μπορούσε να αποδειχθεί σωστό. Όσο για τον τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται. Χωρίς καμία απολύτως διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης αυτή η ρύθμιση δηλώνει προχειρότητα, βιασύνη και σκοπιμότητα. Από τη θέση της κυβέρνησης είναι φανερό πως στο σκεπτικό της απόφασης τεκμαίρουν, με ισχυρή δόση αυθαιρεσίας, τη συναίνεση όλων των εμπλεκομένων μερών.

Το μόνο σίγουρο είναι πως κάποια στιγμή το θέμα πρέπει να τεθεί σε δημόσια ανοικτή διαβούλευση.  Τότε με διαφάνεια όλοι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να έχουν την άνεση του χρόνου για να διατυπώσουν τεκμηριωμένες απόψεις  πρός όποια κατεύθυνση κρίνουν.

Περί deb8 και άλλων δαιμονίων

Παρακολούθησα το διαδικτυακό debate ζωντανά από τον υπολογιστή στο χώρο που έγινε, καθήμενος οριακά εκτός του αυτοσχέδιου στούντιο στο οποίο εκτυλίχθηκε. Είχα έτσι το μοναδικό προνόμιο να  παραβρίσκομαι στα παρασκήνια και παράλληλα να το παρακολουθώ σχεδόν υπό τις ίδιες συνθήκες σαν να μην ήμουν εκεί.

Η επιτυχία του ζωντανού διαδικτυακού debate ‘Πολίτες Επικεφαλής’ ήταν ότι κατέδειξε τι μπορεί να γίνει αν μερικοί πολίτες συνεργαστούν εθελοντικά,  με συνέπεια και αξιοποιώντας το κοινωνικό τους κεφάλαιο. Είναι μια κλασσική περίπτωση αυτού που αποκαλείται proof of concept.

Ένα εγγενές χαρακτηριστικό των νέων μέσων είναι πως ευνοούν άπειρους συνδυασμούς χρήσης τους ανάλογα με τις προτιμήσεις των δημιουργών περιεχομένου και γεγονότων. Έτσι, με σχετική ευκολία, έχουμε καινοτομίες ή κοινοτοπίες,  καλά ή κακά προηγούμενα. Το ζωντανό διαδικτυακό debate εξελίχθηκε πολύ ικανοποιητικά σύμφωνα με τις προδιαγραφές που σχεδιάστηκε. Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία ένα καλό προηγούμενο μέσα στο ζοφερό τοπίο της δημόσιας επικοινωνίας.

Ταυτόχρονα, όμως, απέχει από το να αποτελεί καινοτομία. Πέτυχε σε ό,τι είχε να κάνει με τη δημιουργία καλού κλίματος και ελπιδοφόρων εντυπώσεων στη μικρή ελληνική κοινότητα των συμμετοχικών μέσων. Αλλά παράλληλα, ίσως και ακούσια, ανέδειξε με ενάργεια διαχρονικές στρεβλώσεις και τα κενά κατανόησης που τόσο επίμονα εμφανίζονται σε κάθε προσπάθεια για μια πιο ανοικτή, συμμετοχική και διάφανη πολιτική επικοινωνία.

Το deb8 έδειξε καθαρά μερικά πράγματα άξια προβληματισμού.

Πρώτον, η τηλεοπτική φόρμα παραμένει ισχυρά επιδραστική,  κάτι που φάνηκε από την επιρροή της στο σχεδιασμό και την υλοποίηση του deb8. Σε όσους παρακολούθησαν έστω και λίγο το εγχείρημα ήταν εμφανές πως δεν ξέφυγε από τα λίγο-πολύ καθιερωμένα τηλεοπτικά πρότυπα. Το ‘παράπονο’ ενός πολιτικού που στο τέλος αναφέρθηκε στην έλλειψη διαλείματος για διαφημίσεις είναι χαρακτηριστικό.

Δεύτερον, Οι πολιτικοί για άλλη μια φορά απέφυγαν να απαντήσουν απευθείας ή να συζητήσουν άμεσα με τους πολίτες.  Έτσι οι πολίτες, αν και χρήστικαν επικεφαλής, παρέμειναν οιωνεί συμμέτοχοι αφού τελικά παρακολούθησαν απλά τη διαμεσολαβημένη υποβολή των ερωτήσεών τους. Η φυσική παρουσία των πολιτικών σε μια διαδικτυακή πρωτοβουλία υπαινίσσεται μια άλλου τύπου αλληλόδραση με τους πολίτες η οποία, όμως, ακόμα αναζητείται.

Τρίτον, όλα αυτά ίσως έπρεπε να είναι απολύτως αναμενόμενα. Από πότε είχαμε κουλτούρα διαρκούς συμμετοχής στα κοινά για να περιμένουμε κάτι άλλο πέρα από ένα ακόμα talk show; Αν σας φαίνεται ‘κάπως’ αυτή η ερώτηση, υπάρχει και πιο εύκολη. Πόσοι από την ευρύτερη κοινότητα των συμμετοχικών μέσων εξέφρασαν σε ποικίλλους τόνους την δυσαρέσκειά τους για τις συνθήκες που διεξάγεται η προεκλογική περιόδος, την απουσία ουσιαστικής συζήτησης για τα πραγματικά προβλήματα, το ρηχό τηλεοπτικό λόγο, την έλλειψη διαβούλευσης για θέσεις, πολιτικές και προγράμματα;  Πολλοί το έκαναν, συχνά μάλιστα προσθέτοντας δραματικό τόνο ή αντικομματικές επωδούς. Γιατί όμως ΚΑΝΕΙΣ δεν μπήκε στον κόπο να αφήσει ΕΝΑ σχόλιο, μια σκέψη, μια ιδέα ή ακόμα περισσότερο μια πρόταση πάνω στα προγράμματα των κομμάτων για την Ε.Ε που αναρτήθηκαν με τόση φροντίδα και επιμέλεια στο deb8.gr ;

Τέταρτον, η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα μπορεί να αδικεί την προσπάθεια που γίνεται για τέτοια πρότζεκτς και να αδειάζει τις μελλοντικές προσδοκίες που δημιουργούν. Όμως πρέπει να επισημάνουμε και κυρίως να καταλάβουμε σε βάθος με ποιούς τρόπους τα νέα μέσα ‘παραδοσιακοποιούνται’ μέσα από τη χρήση – τι αντίφαση – των πλέον εντατικών και ενεργών χρηστών τους.

Συνοπτικά, ναι υπάρχει όρεξη και καλή διάθεση να γίνουν νέα πράγματα. Ναι, ‘υπάρχει’ ή μπορεί να εννοηθεί μια και περισσότερες φαντασιακές κοινότητες που να κάνουν σημαντική δουλειά σε θέματα συμμετοχής του πολίτη, διαφάνειας και διαβούλευσης . Όμως για αυτά τα θέματα  υπάρχουν σημαντικά κενά κατανόησης  και σε ένα βαθμό έλλειψη εσωτερικής  τεχνογνωσίας  που αν δεν αντιμετωπιστούν με κάποιο τρόπο θα εξακολουθούν να μας υπερβαίνουν στο παρόν και να επανέρχονται στο μέλλον.

Μηνύματα και συμπεράσματα μετά τις Ευρωεκλογές

Κάποιες πρώτες σημειώσεις για το εκλογικό αποτέλεσμα των ευρωεκλογών του 2009.

1. Το ΠΑΣΟΚ πέτυχε μια καθαρή και μεγάλη νίκη. Επειδή διάφορες σοφιστείες επιστρατεύθηκαν για λόγους που μάλλον χειροτερεύουν τη θέση των ηττημένων, αρκεί να επισημάνουμε πως η ποσοστιαία διαφορά (4,4%) πλησιάζει εκείνη που είχε η ΝΔ από το ΠΑΣΟΚ στις Βουλευτικές του 2004 (4,8%). Τότε είχε από όλους χαρακτηριστεί ως συντριπτική. Η επόμενη μέρα είναι ένα νέο ξεκίνημα από άλλη πλέον εκλογική και πολιτική αφετηρία. Είναι αυτή η νίκη προάγγελος μιας σαρωτικής επικράτησης στις εκλογές με αυτοδυναμία; Σίγουρα είναι ένα πρώτο βήμα. Όμως όσο και αν το σπάσιμο του ροδιού γέμισε με αισιοδοξία τα στελέχη, τα μέλη και τους φίλους του ΠΑΣΟΚ, τίποτα ακόμα δεν είναι δεδομένο και ευτυχώς.Το αποτέλεσμα θέλει βαθύτερη ανάγνωση, περιφέρεια-περιφέρεια, νομό-νομό, δήμο-δήμο, ανά ηλικιακή και κοινωνική κατηγορία. Μόνο έτσι θα βγούν πραγματικά χρήσιμα συμπεράσματα. Αν πάντως κάποιος δει τις πρώτες δηλώσεις του Γιώργου Α. Παπανδρέου θα διαπιστώσει πως αυτός είναι ο τόνος που μεταδίδει για την επόμενη μέρα. Δουλειά και επαφή με τον πολίτη ανεξάρτητα αν ψήφισε ΠΑΣΟΚ, άλλο κόμμα ή απείχε.

2. Η ΝΔ σημείωσε σημαντική ήττα. Παρά τα χαμηλά της ποσοστά και την υψηλή διαφορά, ή ήττα της δεν περιορίζεται μόνο στο εκλογικό αλλά αφορά εξίσου και στο πολιτικό πεδίο. Το βράδυ των ευρωεκλογών η ηγεσία της ΝΔ έδειξε πως ούτε κατάλαβε, ούτε έχει τη διάθεση να καταλάβει γιατί έχασε. Ξεκίνησε τη διαχείριση της ήττας με το χειρότερο δυνατό τρόπο. Η εικόνα ενός πρωθυπουργού που μεταβαίνει στο Ζάππειο συνοδεία πανηγυρίζοντων ΟΝΝΕΔιτων και που στη συνέχεια επιχειρεί  ευθαρσώς να ‘σώσει την παρτίδα’ τσαλαβουτώντας με άλματα λογικής στα θολά νερά της αποχής, είναι περισσότερο από απογοητευτική για κάθε πολίτη και ιδίως για τον ταλαντευόμενο Νεοδημοκράτη. Φτάνει μάλιστα στα όρια της χρεωκοπίας αν λάβουμε υπόψη ότι ουσιαστικά εξήγγειλε, για πολλοστή φορά, την εμμονή του στην ίδια πολιτική των αποκαλούμενων ‘μεταρρυθμίσεων’. Από το 2004 η κυριαρχία της ΝΔ στο πολιτικό τοπίο ήταν πολύ περισσότερο εκλογική και επικοινωνιακή, πολύ λιγότερο πολιτική και σχεδόν καθόλου ιδεολογική. Τώρα που καταγράφηκε σε εθνική αναμέτρηση η απώλεια του εκλογικού πλεονεκτήματος η θέση της είναι εξαιρετικά δυσχερής. Ειδικά αν λάβουμε υπόψη μας την υστέρησή της και στα υπόλοιπα πεδία. Μετά τις πρώτες ενδείξεις παρατηρούμε ότι το κυβερνών κόμμα θα επιδεινώσει τη θέση του.  Ίσως είναι πρόωρο αλλά από τις πρώτες αντιδράσεις του Κ.Καραμανλή και κορυφαίων περι αυτού στελεχών,διαφαίνεται ότι περνούν το ψυχολογικό σύνδρομο της άρνησης. Κάπως έτσι, το κόμμα της ΝΔ πιθανόν να εισέρχεται σιγά, σιγά σε μια ενδιαφέρουσα πορεία με αρκετούς ενδιάμεσους σταθμούς και τελικό προορισμό την επανεξέταση της πολιτικής και ιδεολογικής του φυσιογνωμίας μέσα από την αντιπαράθεση μιας λαϊκής-συντηρητικής δεξιάς με την φιλελεύθερη και πιο κεντρώα εκδοχή της.

3.Το  ΚΚΕ συγκράτησε για άλλη μια φορά τις δυνάμεις του αποδεικνύοντας, αν μη τι άλλο, την οργανωτική και ιδεολογική συνέπεια με την οποία απευθύνεται στο ακροατήριό του όλα αυτά τα χρόνια. Διατήρησε την τρίτη θέση και έτσι επιβεβαίωσε την ισχύ του απέναντι τόσο στον ΣΥΡΙΖΑ όσο και προς το ανερχόμενο ΛΑΟΣ, τουλάχιστον προς το παρόν…

4. Ο ΛΑΟΣ ανέβασε σημαντικά τα ποσοστά του, κυρίως λόγω της κατάρρευσης της ΝΔ. Σε αντίθεση με θνησιγενή μικρά κόμματα στο παρελθόν, όπως η ΠΟΛΑΝ, το ΔΗΚΚΙ και παλιότερα η ΔΗΑΝΑ δείχνει πως έχει έρθει στο πολιτικό σκηνικό για να μείνει. Μπορεί ο ατακαδάρος αρχηγός του να κατορθώνει να διατηρεί το ενδιαφέρον των δημοσιογράφων και μερίδας του κόσμου που τον παρακολουθούν μέσω τηλεόρασης. Αλλά οι πραγματικές αιτίες της σταθεροποίησης ενός τέτοιου κόμματος είναι πολιτικές. Πρώτον, ο ΛΑΟΣ καλύπτει με επιτυχία τον πολιτικό χώρο της ακροδεξιάς τον οποίο η ΝΔ έχει από καιρό εγκαταλείψει και ούτε φαίνεται πως έχει κάποιο ενδιαφέρον να επανδιεκδήσει υπό τις παρούσες συνθήκες. Από την άλλη μεριά δεν πρέπει να παραγνωρίσει κανείς ότι οι ακραία συντηρητικές θέσεις του σε θέματα της νέας κοινωνικής ατζέντας όπως οι μετανάστες, τα δικαιώματα ομοσεξουαλικών κλπ βρίσκουν απήχηση σε μια κοινωνία φοβισμένη εν μέσω κρίσης και χωρίς ευρεία πλειοψηφική συνείδηση και εμπιστοσύνη, ακόμα,  σε ένα νέο επιτακτικό σχέδιο για την Ελλάδα.

5. Ο ΣΥΡΙΖΑ όπως και η ΝΔ ανήκουν στους βαριά ηττημένους των Ευρωεκλογών. Εκτός από την ήττα, τα δύο αυτά κόμματα χθές παρουσίασαν ακόμα ένα κοινό χαρακτηριστικό. Την διαφαινόμενη έλλειψη κατανόησης των αιτίων της. Για τον ΣΥΡΙΖΑ το χθεσινό αποτέλεσμα δεν είναι απλά ένα ατυχές, πέρα από τις αρχικές προσδοκίες συμβάν που πρέπει συλλογικά να ερμηνευτεί. Στόχος του ήταν ένα διψήφιο ποσοστό, η εκλογή τριών ευρωβουλευτών, ο κλονισμός του δικομματισμού, η συγκρότηση ενός εναλλακτικού τρίτου πόλου της αριστεράς των κινημάτων και της οικολογίας. Τίποτα από τα παραπάνω δεν συνέβη. Το ποσοστό του υπολείπεται και των πιο μετριοπαθών ύστερων προσδοκιών, εκλέγει μόλις έναν ευρωβουλευτή, ο δικομματισμός είναι στη θέση του και ο τρίτος πόλος προκαλεί μελαγχολία όπως επιχειρεί να τον εκφράσει. Μια είναι η κύρια αιτία στην οποία οφείλεται το κακό αποτέλεσμα. Το σχήμα του ΣΥΡΙΖΑ έχει ακυρώσει το στοιχείο της προοδευτικής ευρωπαϊκής αριστεράς που κάποτε διέκρινε τον ΣΥΝ. Από Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου που ήταν κάποτε, έχει γίνει της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Παλεύει μέσα σε οξείες αντιφάσεις  και χωρίς κανένα έλλογο σχέδιο να συγκροτήσει έναν αόριστο, στις πραγματικές πολιτικές συνθήκες , τρίτο πόλο χωρίς να του προσδίδει κάποιο κατανοητό στο ευρύ κοινό στρατηγικό προορισμό. Πρακτικά, εκεί που θα έπρεπε να οικοδομεί, να επενδύει και να εξελίσει το πολιτικό κεφάλαιο της ανανέωσης και του προοδευτικού ευρωπαϊσμού, κάνει το αντίθετο. Το σχήμα του ΣΥΡΙΖΑ, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες και το ενωτικό, αν όχι ανοχικό πνεύμα, στελεχών όπως ο Φώτης Κουβέλης,  έχει ουσιαστικά περιθωριοποιήσει την πιο παραγωγική του τάση πρός όφελος παλαιοκομμουνιστικών συνιστωσών και φιλοσοφικών αναζητήσεων. Χωρίς καμία στέρεη πολιτική συμμαχιών ο κος Τσίπρας επιθυμεί διάχυση των ευθυνών της πολυεπίπεδης ήττας και ουσιαστικά επιμένει να πορεύεται στον ίδιο δρόμο μη δείχνοντας ακόμα να λαμβάνει υπόψη του ότι ακόμα και σε αυτό το 4,7% συγκαταλέγονται πολλοί ψήφοι με μισή καρδιά.

6. Έμειναν για το τέλος η υψηλή αποχή 48%  και τα Λοιπά κόμματα που συνολικά συγκέντρωσαν περισσότερο από 6%. Για να είμαστε σε θέση να υπολογίσουμε σωστά και να ερμηνεύσουμε την αποχή στην Ελλάδα χρειάζονται ενημερωμένοι εκλογικοί κατάλογοι γιατί προφανώς στο εκλογικό σώμα δεν είναι 10.000.000 ψηφοφόροι. Σε κάθε περίπτωση πρέπει ως κοινωνία να κατανοήσουμε με ποιοτικούς όρους την αποχή που, πέρα από το συγκυριακό του τριημέρου,  φαίνεται πως θα επανηληφθεί. Σε ό,τι αφορά στα μικρότερα κόμματα και ειδικά στους Οικολόγους Πράσινους απομένει να δούμε την παρουσία και τη δυναμική τους ενόψει των Βουλευτικών εκλογών.

Ο Κρυμμένος Αντιευρωπαϊσμός

Παρακολούθησα χθές στο κεντρικό δελτίο του MEGA μια σύντομη συζήτηση με τις παρεμβάσεις τριών γυναικών υποψήφιων Ευρωβουλευτών. Ήταν η κα Αλεξάνδρα Πάλλη από τη ΝΔ, η κα Πετρούλα Ντελεδήμου από το ΠΑΣΟΚ και η κα Ελένη Σωτηρίου από τον ΣΥΡΙΖΑ. Ο χρόνος ήταν περιορισμένος όπως συνήθως συμβαίνει στα δελτία και δυστυχώς οι τρείς νέες υποψήφιες ήταν ‘αναγκασμένες’ να τοποθετηθούν στην κεντρική ατζέντα της επικαιρότητας περί παπαγάλων με αποτέλεσμα να μη μείνει χρόνος να αναπτύξουν τα ουσιαστικά θέματα.

Αυτό που μου προξένησε εντύπωση ήταν ο ισοπεδωτικός, κουκουεδίστικου τύπου, λόγος της Ελένης Σωτηρίου περί δικομματισμού με τον οποίο ταυτίζε τα δύο μεγάλα κόμματα. Έφτασε μέχρι το σημείο να υπαινιχθεί, μπορεί να το εννόησε ξεκάθαρα και να μην το πρόσεξα, ότι  δήθεν το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ προωθούν την αποχή με κοινό στόχο… να μην ενισχυθεί ο ΣΥΡΙΖΑ…

Η κα Σωτηρίου προέρχεται από την ΚΟΕ (Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδας) που είναι συνιστώσα του ΣΥΡΙΖΑ και βρίσκεται στη 2η θέση του Ευρωψηφοδελτίου που σημαίνει πως κατά πάσα πιθανότητα θα βρίσκεται στην νέα Ευρωβουλή. Αν ψάξει κάποιος τις πολιτικές θέσεις της ΚΟΕ θα διαβάσει ότι:  “υποστηρίζουμε την απόσχιση της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αγωνιζόμαστε γι’ αυτήν“.

Στην διακήρυξη του ΣΥΡΙΖΑ για τις ευρωεκλογές , παρά μια αίσθηση ευρωσκεπτικισμού, προφανώς δεν υπάρχουν τέτοιες ακραίες αναφορές. Όμως οι απορίες παραμένουν.

Με ποιά λογική ένας πολιτικός χώρος προτείνει στο εκλογικό σώμα μια υποψήφια ευρωβουλευτή με τόσο ακραία αντιευρωπαϊκές θέσεις;

Έχει η ΝΔ μήνυμα;

Έγραφα στο προηγούμενο άρθρο, αναλύοντας την προεκλογική καμπάνια της ΝΔ με τα παπαγαλάκια, για την ουσιαστική απουσία μηνύματος σε εκείνη τη σειρά των διαφημιστικών. Η ίδια απουσία παρατηρείται και στο δεκάλεπτο σπότ που ήδη προβάλεται. Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι το “με σύμμαχο εσένα” είναι, όχι μόνο για την επικείμενη αναμέτρηση,  εκτός τόπου και χρόνου ως μήνυμα. Είναι επίσης ο δραματικός τόνος που διαπνέει όλο το δεκάλεπτο και η απουσία αναφοράς στις πολιτικές της Ε.Ε που στηρίζει η ΝΔ. Ακόμα περισσότερο δεν υπάρχουν πουθενά οι υποψήφιοι που προτείνει το κυβερνών κόμμα να στείλει ο ελληνικός λαός στην ευρωβουλή με την ψήφο.

Το αντίθετο διαπιστώνει όποιος δει το αντίστοιχο δεκάλεπτο του ΠΑΣΟΚ για τις Ευρωεκλογές. Εκεί που η αναμέτρηση της 7ης Ιουνίου, οι προτεινόμενες πολιτικές στην ευρώπη σε σχέση με την Ελλάδα, οι υποψήφιοι για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προβάλλονται με θετικό τρόπο και συνέπεια.

Έχει γραφτεί και ειπωθεί πολλές φορές πως η μεγαλύτερη αδυναμία της διακυβέρνησης Καραμανλή ήταν η έλλειψη σχεδίου για τη χώρα, η παντελής απουσία ενός οραματικού εθνικού στόχου. Αντί αυτού είχαμε και έχουμε μια άνευ προηγουμένου για τα ελληνικά δεδομένα πρωτοκαθεδρία της επικοινωνίας έναντι της πολιτικής. Είναι ίσως τραγική ειρωνεία, αλλά αυτό που παρατηρούμε μέχρι τώρα στην καμπάνια της ΝΔ είναι μια κακή επικοινωνιακή στρατηγική σε όλα τα επίπεδα, να επιχειρεί να περισώσει ό,τι γίνεται να σωθεί από μια συνολικά αποτυχημένη πενταετή κυβερνητική θητεία.

Άν κάποιος δεν ήταν βέβαιος πως σε 13 μέρες έχουμε Ευρωεκλογές θα νόμιζε πως η ΝΔ μιλάει για άλλου τύπου εθνική αναμέτρηση. Καθόλου τυχαίο δεν είναι το γεγονός ότι η επικεφαλής του ευρωψηφοδελτίου της ΝΔ κα Μ. Γιαννάκου προσπαθεί να απομακρύνει τη συζήτηση από το δίλημμα σοσιαλισμός η βαρβαρότητα το οποίο μπήκε στο επίκεντρο της ατζέντας με …πρωτοβουλία του κόμματός της.

Το’πε το’πε ο παπαγάλος

Με τα πρώτα διαφημιστικά σποτάκια ΠΑΣΟΚ και ΝΔ για τις Ευρωεκλογές στον αέρα, μπορούμε να κάνουμε κάποιες αρχικές παρατηρήσεις για τα σποτάκια της ΝΔ που συζητήθηκαν εξαιτίας των παπαγάλων που εμφανίζονται σε αυτά.

Ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η επικοινωνιακή πολιτική της ΝΔ είναι η επαπειλούμενη εκλογική της κατάρρευση πρός όφελος του ΠΑΣΟΚ και άλλων μικρότερων πολιτικών σχηματισμών. Η αποσυσπείρωση της εκλογικής της βάσης, για την οποία γίνεται τόσος λόγος στα ΜΜΕ,  είναι απλά  η άλλη όψη της διαφαινόμενης κατάρρευσης. Σαφώς οφείλεται σε καθαρά πολιτικούς λόγους αλλά όμως δεν συζητούνται, ακόμα,  όσο θα έπρεπε. Το κυβερνών κόμμα θα προσπαθήσει με κάθε μέσο να αναχαιτίσει αυτές τις τάσεις αποσύνθεσης των κοινωνικών του συμμαχιών μέχρι την 7η Ιουνίου. Τα πρώτα σποτάκια της ΝΔ με τα παπαγαλάκια είχαν αυτό το σκοπό, αλλά είναι πολύ μακριά από το να τον πετύχουν.

Τα παπαγαλάκια ήταν ένα εξυπνακίστικο εύρημα στο οποίο εγλωβίστηκε το επιτελείο της ΝΔ στην προσπάθειά του να χρησιμοποιήσει μεν αρνητική διαφήμιση, χωρίς όμως να παρουσιάσει κάτι αντιπαθές ή εμφανώς άκομψο στο κοινό. Εγκλωβίστηκε γιατί το εξωπραγματικό του πράγματος με τους ομιλούντες παπαγάλους να καταδιώκουν τους πολίτες σαν από σκηνή των Πουλιών του Χίτσκοκ, υπονομεύει την ιδέα “Κάποιοι σου λένε ψέματα για να σε τρομοκρατήσουν” αφού το ίδιο το αναπαριστώμενο γεγονός δεν γίνεται πιστευτό.  Δύο ακόμα σημεία κάνουν αρνητική εντύπωση. Το πρώτο είναι η επικοινωνιακά θολή κινούμενη γραφιστική εικόνα του δεύτερου μέρους των διαφημιστικών σπότ που μεταδίδει μια αίσθηση ανακατέματος και μη σταθερότητας που ομολογώ είναι ξένες με όσα είχαμε δει από καμπάνιες της ΝΔ το 2004 και 2007. Το δεύτερο, που προφανώς εξηγεί τα προαναφερόμενα, είναι η έλλειψη μηνύματος.

* Ο αρχικός τίτλος του άρθρου ήταν “Το’πε το΄πε ο παπαγάλος ότι θα νικήσει άλλος” όμως έκοψα τις 4 τελευταίες λέξεις όταν διαπίστωσα ότι για χάρη μιας ρίμας θα έπεφτα και εγώ στην παγίδα της χαριτωμενιάς που υπονομεύει το επιχείρημα.

Πως δεν θα γίνουμε Βαβέλ; Μια κριτική των tag clouds.

Αφορμή για αυτό το άρθρο είναι μια εξαιρετική κριτική για τα tag clouds με τίτλο ‘Τα tag clouds και η παρακμή της συμβολικής αποδοτικότητας‘ στο μπλόγκ της καθηγήτριας πολιτικής θεωρίας Jodi Dean.

Επειδή δεν είναι αυτονόητο να γνωρίζουν όλοι τι είναι τα tag clouds, ας δώσουμε ένα σύντομο ορισμό τους με μια ελεύθερη απόδοση του σχετικού λήμματος της wikipedia. Είναι λοιπόν τα tag clouds μια οπτική απεικόνιση των παραγόμενων από χρήστες του διαδικτύου λέξεων κλειδιά (tags) ή απλά του λεκτικού περιεχομένου ενός κειμένου ή site και χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν καλύτερα το περιεχόμενο ενός κειμένου ή site. Οι διάφορες πρακτικές του social tagging  βρίσκονται στην καρδιά του social web. Στην πιο συνηθισμένη περίπτωση, το tagging θεωρείται ο πλέον αποδοτικός τρόπος αποθήκευσης, οργάνωσης, αναζήτησης, κατηγοριοποίησης του περιεχομένου που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο.

Σε μια περισσότερο πολιτική ερμηνεία, τα tag clouds θεωρείται πως συμβάλουν, ως πρακτική, στον εκδημοκρατισμό από τα κάτω των πράξεων της δημοσίευσης και γενικότερα του διαλόγου και της έκφρασης. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ιεραρχικά διαρθρωμένα συστήματα προάγουν τη δυνατότητα για μια ισότιμη συνεργασία για την ανανοηματοδότηση του πολιτικού. Δυνατότητα που ως ένα βαθμό δημιουργεί ελπίδες σε ένα άνυδρο ιδεολογικό τοπίο. Ελπίδες που όμως δεν είναι καθόλου σαφές ούτε τι περιεχόμενο έχουν, μήτε προς ποια κατεύθυνση κινούνται.  Κάπου εδώ αρχίζει η κρίτικη της Τζόντι η οποία χαρακτηρίζει τα tag clouds ως συμπτώματα της παρακμής της συμβολικής αποδοτικότητας.

Στην αναρώτηση τι χάνουμε από τα tag clouds απαντά:

(χάνουμε) την ικανότητα να διακρίνουμε μεταξύ του ανταγωνιστικού και ηγεμονικού λόγου. Ειρωνία. Τονικότητα. Κανονιστικότητα. Πως μπορεί να υπάρξει μια ηθική της απεύθυνσης όταν οι λέξεις δεν είναι μέρος της απεύθυνσης, αν αποσπώνται από τη θέση τους στο λόγο για να γίνουν τεχνουργήματα και παιχνίδια…πως να αντιπαρατεθείς με ένα tag cloud;

και συνεχίζει την κριτική ανάλυση των tag clouds:

Τα Tag Clouds είναι χαρακτηριστικά μιας δευτερεύουσας προφορικότητας. Είναι μέρος μια μετα-μορφωτικής εποχής, της εποχής των μαζικών, συμμετοχικών, συνδυαστικών μέσων. Είναι εγγύτερα σε ένα podcast από ό,τι είναι σε ένα γραπτό κείμενο: οι συμβάσεις του προφορικού λόγου απαιτούν επανάληψη, συμβατικές φράσεις, αντίθεση. Αντί να βασίζεται στο νόημα, την εννοιολόγηση και την ερμηνεία , έτσι ώστε να είναι διαθέσιμη για αποδόμηση, η δευτερεύσα προφορικότητα αποτιμά τη λέξη ως εικόνα. Η εικόνα δεν είναι για να στηρίξει ή να παρέχει μια επιπρόσθετη λέξη. Σηματοδοτεί ένα αίσθημα, μια ένταση. Δεν ζητά από το θεατή να την καταλάβει.

Αυτό το κενό κατανόησης, δύσκολα μπορεί να καλυφθεί ή έστω να μετριαστεί. Κάποιοι φανατικοί οπαδοί των tag clouds, ίσως για άλλους λόγους,  να πανηγύριζαν για αυτή την διαφυγή των νοημάτων λυτρωμένοι από το πέταγμα της μπάλας στην κερκίδα. Όπου κερκίδα είναι ο πληθυσμός του διαδικτύου. Η γραμματική, με άλλα λόγια το DNA, των tag clouds  ιδιαίτερα σε προχωρημένες εφαρμογές τους απαιτεί άλματα λογικής και ξεχωριστές ικανότητες ακόμα ίσως και από ορισμένους που συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία τους. Ακόμα και έτσι όμως, το θέμα του νοήματος παραμένει και ένα πολιτικό ερώτημα με ποιοτική υφή γίνεται επιτακτικό.

Πως αξιοποιούμε τις νέες δυνατότητες του social web χωρίς να γίνουμε Βαβέλ;

Το ερώτημα δεν διεκδικεί καμία ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Απαντήσεις υπάρχουν αν μελετήσει κανείς τις επιτυχημένες πλατφόρμες κοινωνικής και πολιτικής δικτύωσης. Από το facebook μέχρι το barackobama.com. Το θέμα είναι που και γιατί κοιτάει κάποιος.

Γη καλεί ΥΠΕΣ

Για το νομικό μέρος της υπόθεσης χαρίσματος του euroelections.gr στο Υπουργείο Εσωτερικών από την ΕΕΤΤ, παρά το γεγονός της πρωτοκατοχύρωσης του εν λόγω ονόματος χώρου από το ΠΑΣΟΚ, γράφει σήμερα ο elawyer. Το πόστ του αξίζει να διαβαστεί και από όσους απλά ενδιαφέρονται για το καθεστώς της όλης διαδικασίας εκχώρησης ονομάτων χώρου – domain names- στην Ελλάδα.

Ωστόσο μια παλιά ιστορία ήρθε να θυμίσει η λογική του βασικού επιχειρήματος του παρεμβαίνοντος  Υπουργείου Εσωτερικών. Το 1938 σε μια ραδιοφωνική εκπομπή στο CBS o Orson Wells εκφωνόντας ένα επεισόδιο της σειράς “Ο πόλεμος των κόσμων” αναφέρθηκε ζωντανά σε μια εν εξελίξη εισβολή αρειανών στις Γη.  Άν και ποτέ δεν κατέστη σαφές πόσοι ακροατές του πράγματι παραπλανήθηκαν, ακολούθησε  η  κατακραυγή του τύπου για πρόκληση φαινόμενων πανικού και μαζικής υστερίας. Ακολούθησαν οι εποχές, έως περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1960, όπου τα μοντέλα των άμεσων ισχυρών επιδράσεων των ΜΜΕ, που εν είδη υποδόριας βελόνας περνούσαν τα μηνύματά τους στο κοινό, κυριάρχησαν στις σπουδές επικοινωνίας.

Ας πάμε πίσω, κυριολεκτικά πίσω, στο σήμερα. Εκεί όπου ο Υπουργός Εσωτερικών χώρας που ανήκει στην Ε.Ε θεωρεί πως οι χρήστες του διαδικτύου που θέλουν να πληροφορηθούν γενικώς για τις Ευρωεκλογές θα πάνε στο euroelections.gr μαντεύοντας το εν λόγω όνομα χώρου την ώρα που το πληκτρολογούν στη γραμμή διευθύνσεων του πλοηγητή τους και παρά τα όσα διαβάσουν και δούν εκεί θα παραπλανηθούν, νομίζοντας πως είτε το ΠΑΣΟΚ παριστάνει το Υπουργείο Εσωτερικών ή πως το ‘Υπουργείο’ ξαφνικά τρελάθηκε και πληροφορεί τους πολίτες μόνο για τις απόψεις του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος και του ΠΑΣΟΚ για τις Ευρωεκλογές.

Γη καλεί ΥΠΕΣ, Γη καλεί ΥΠΕΣ…

Τα MME, τα social media και η πραγματική πολιτική. Ζήτηση για υπευθυνότητα.

H έλλειψη ρεαλιστικών προτάσεων και ο λαϊκισμός αποτελούν την πλέον κοινότοπη κριτική που δέχεται το ΠΑΣΟΚ στον πολιτικό διάλογο με τους όρους που αυτός διεξάγεται γύρω από τα ΜΜΕ. Όχι μόνο είναι εύκολη και ανέξοδη αυτού του είδους η επιφανειακή κριτική , αλλά είναι το λιγότερο οξύμορο να μιλούν για λαϊκισμό, όσοι ξοδεύουν ένα σεβαστό μέρος του χρόνου τους στην παραγωγή, αναπραραγωγή και σχολιασμό σεναρίων, υποτιθέμενων εξελίξεων και γενικότερα στη μικροπολιτική, σε βάρος μιας περισσότερο αντικειμενικής ανάλυσης της πραγματικής πολιτικής.

Μερικά εύλογα ερωτήματα.

Έχει τεκμηριώσει κάποιος αν και γιατί οι Πέντε Εθνικοί Στόχοι του σχεδίου του ΠΑΣΟΚ για τη Χώρα ,όπως αυτοί έχουν αναλυτικά και επανειλειμένα παρουσιαστεί από τον Παπανδρέου και αρμόδια στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αποτελούν ή όχι μια ρεαλιστική πρόταση εξουσίας;

Έχει συζητηθεί  επαρκώς στη δημόσια σφαίρα η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για την Πράσινη Ανάπτυξη ώστε οι πολίτες που αύριο θα κληθούν να αποφασίσουν αν θα το εμπιστευθούν για να του δώσουν ευρεία πλειοψηφία, να το πράξουν μετά λόγου γνώσεως;

Ο σχετικός διάλογος είναι ανοικτός στο διαδίκτυο μέσα από την ειδική ιστοσελίδα του wikipolitics για την Πράσινη Ανάπτυξη . Αλλά όχι μόνο απο εκεί, καθώς πραγματικά ανοικτή διαβούλευση σημαίνει δυνατότητα, τεχνική και ουσιαστική, να μεταφέρει κανείς το διάλογο στο δικό του ηλεκτρονικό μέσο, να τον μοιραστεί ανοίγοντάς τον στο δικό του κοινό.

Πέρα από το να ‘παρουσιάζουν’ με τους συνηθισμένους τρόπους, φανταστείτε αν τα ΜΜΕ σε κάθε πολιτική πρόταση της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης που αποτυπώνεται σε κείμενο, βίντεο, ήχο κλπ, έδιναν κάποιου είδους, υπάρχουν πολλές,  διαδραστική δυνατότητα ανταπόκρισης του κοινού μέσα από την ιστοσελίδα τους, φιλοξενώντας εκεί αυτούσιο το πρωτογενές υλικό.

Η δυνατότητα σχολίων του κοινού στο περιεχόμενο που ήδη ‘ανήκει’ στο μέσο θεωρείται καινοτομία και άνοιγμα στη νέα εποχή. Κι’ όμως δεν είναι. Είναι μόνο το διαδικτυακό ισοδύναμο του τηλεφωνήματος στο κανάλι και του, ακόμα πιο παλιού, γράμματος στον εκδότη. Η αληθινή καινοτομία θα ήταν να έλεγαν σε κάποια ιστοσελίδα τους: Ωρίστε τι λέει το δικό μας ρεπορτάζ για αυτό το θέμα. Να και τι λέει επίσημα η κυβέρνηση, το κόμμα, ο τάδε φορέας. Να και οι τρόποι που μπορείτε να πείτε τη γνώμη σας, να τα αξιολογήσετε κοκ.

Άν σκεφθεί κανείς αφαιρετικά κάπως έτσι θα έμοιαζε ο σύγχρονος ρόλος τους ώς φορείς πληροφόρησης των πολιτών για να μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες επιλογές. Είμαστε άραγε κοντά και πόσο σε ένα τέτοιο μοντέλο;

Είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα υπευθυνότητας. Για την ακρίβεια εξαρτάται από την ποιότητα και την ένταση της δημόσιας ζήτησης και πίεσης για μια τέτοιου είδους υπευθυνότητα. Ο δρόμος μόνο εύκολος ή προφανής δεν είναι καθώς τα τελευταία 100 χρόνια όλη η ιστορία, η κοινωνιολογία και η κριτική των ΜΜΕ είναι γεμάτες από παραδείγματα της δύναμης που έχουν και ασκούν τα Μέσα χωρίς υπευθυνότητα.

Αν μπορούσες να πείς ένα πράγμα με 200 λέξεις

γνωρίζοντας ότι θα τεθεί υπόψη των ηγετών των 20 πιο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου που αντιπροσωπεύουν το 85% της παγκόσμιας παραγωγής, τι θα τους έλεγες; Πρόκειται για μια ακόμα διαδικτυακή δράση του βρετανικού εργατικού κόμματος ενόψει τις συνάντησης των ηγετών της G20 που θα γίνει στις 2 Απριλίου στο Λονδίνο με αφορμή την πιο βαθιά παγκόσμια οικονομική κρίση. Τα μηνύματα πρέπει να είναι έως 140 χαρακτήρες (200 περίπου λέξεις)